Een oorkonde voor Huib Dolleman en Ties Bode uitgereiktdoor de wethouder van Sneek.Beide mannen gewoon in 'werkkleding'.
Een oorkonde voor Huib Dolleman en Ties Bode uitgereiktdoor de wethouder van Sneek.Beide mannen gewoon in 'werkkleding'. Foto: pr

Wat je biedt moet je betalen (2)

Algemeen

Wout van Kouwen

Vorige keer hebben we het gehad over de schapenhandel van Ties Bode van de Oude Singel. Hier deel 2.

Met de trein naar Leeuwarden

Ties was voor zijn schapenhandel vooral in het noorden te vinden: Friesland, Groningen en Noord-Holland. Voor de oorlog ging hij dan op donderdagavond met de trein vanaf Papekop richting Leeuwarden. Pakte daar een hotelletje en was er op vrijdagmorgen rond half 6 met stofjas aan en een kop koffie als een van de eersten bij om bij de ingang van de markt het binnenkomende spul in de gaten te houden. Hij informeerde her en der wat bij de verkopers en maakte met sommigen al een afspraak zodat hij om 6 uur, bij de opening van de markt, recht op zijn doel af kon gaan. Rekenen kon Ties als de beste en het Fries ging hem ook prima af. In eerste instantie ging hij altijd alleen, later liep zijn zoon Wim ook mee.

En dan begon het keuren van de schapen en lammeren. Op de foto, die genomen is in de Frieslandhal in Leeuwarden, is Ties aan het voelen of het schaap voldoende vlees heeft.

Als hij vond wat hij zocht, begon het ‘handjeklap’ om de koop te sluiten waarbij de verkoper een prijs noemt en de koper vanzelfsprekend een lager bedrag. Dan begon het echte handelen. Er werd net zo lang geklapt tot er een prijs werd bereikt die voor beiden aanvaardbaar was.

Achter Ties aan liepen ‘merkers’, die de gekochte schapen meteen van een merk voorzagen. De slachtschapen en weidelammeren kregen met een bokkenpoot een blauwe stip op de schoft en de slachtlammeren een groene bril rond de ogen. Als ze door de merkers geteld en gemerkt waren, werd er contant afgerekend. De beesten werden dus al van tevoren gesorteerd, voordat ze de treinwagons of veewagens ingingen.

Er liep op de markt meestal een geldloper rond van de Nederlandse Middenstands Bank (N.M.B.). Bij hem kon Ties geld halen voor de koop. Hij droeg een geldboek met ketting om zijn nek. Mocht er geen geldloper zijn, dan ging Ties naar een N.M.B-bankgebouw, haalde daar het benodigde geld op, en rekende af in een café.

De gekochte schapen werden bij het station in Papekop afgeleverd. Tot 1947 werd de kudde dan via de Papekopperstraatweg naar een stukje land van Bode in de Ruige Wei gebracht en ‘s nachts rond 3 uur, als het rustig was op straat, werden de dieren naar het terrein aan de Oude Singel gedreven.

Met eigen auto naar het noorden

Toen het vervoer per spoor te duur werd, ging Huib Dolleman met de veewagen met Ties mee naar de markten en werden de gekochte schapen meteen de wagens ingeloodst. Als Ties niet met Huib meereed, ging hij met zijn eigen auto: dinsdag Sneek, woensdag Den Bosch, donderdag Utrecht en vrijdag Leeuwarden. Met Dolleman vormde hij een sterk koppel. Huig Dolleman reed met zijn jongere broer Jaap en Hans de Bruin, later met zijn zoon Hug.

Vanaf 1947 vertrok Ties op de marktdag zelf uit Oudewater. Dat betekende dat hij om half 3 al op pad ging om rond half 6 in Leeuwarden te kunnen zijn. Voordat hij wegreed, haalde hij eerst nog een dochter uit de meisjesslaapkamer en die legde hij in het bed naast zijn vrouw, zodat die nog lekker warm werd gehouden.

De hal in Leeuwarden was inmiddels overdekt. In Sneek, waar Ties heel vaak kwam, was alleen een buitenhal. Daar in Sneek werden hij en Huig Dolleman een keer door de wethouder van die plaats in het zonnetje gezet. Zij kregen beiden een oorkonde omdat zij 40 jaar lang de grootste en verste afnemer in Sneek waren geweest.

Schapenscheren

Ties had een vast contract bij de boeren. Dat betekende dat ze in de schuur op de Oude Singel hun schapen ook lieten scheren. De wol werd daar in balen geperst. Er werd flink op gestampt en getrapt om zoveel mogelijk in de baal te krijgen. Het bestond uit jute zakken die met vier vleeshaken aan de zolder hingen. Die balen met wol gingen naar Veenendaal (Scheepjeswol) en Tilburg. Die stad had ook wasserijen. Dat was wel zo makkelijk, want de wol moest eerst gewassen worden voordat het naar de fabriek ging. Na het wassen, was de wol lichter en minder lang houdbaar.

In de zomer gingen de Bodes soms wel met vijf man vele weken lang naar het noorden om de op de kwelders grazende schapen te scheren.

Zoon Hans zei daarover: “Dat was een goudmijn voor ons want het leverde een knaak (rijksdaalder of te wel f 2,50) per schaap op. Ook werd meteen gekeken naar hun gezondheid en dan werden de dieren, als dat nodig was, behandeld. Wij waren in zeker opzicht kundiger dan de veearts.”

Kerk- en schoollammeren

Tenslotte wil ik u nog iets vertellen over een wel heel bijzonder fenomeen: de kerk- en schoollammeren.

De r.-k. kerk in Oudewater had voor haar vele liefdadige activiteiten, zoals de zorg voor armen, zieken en bejaarden, veel geld nodig. Op allerlei creatieve manieren probeerde men de charitatieve kas te spekken. Eén van die manieren was het ‘uitzetten’ van z.g. kerklammeren. Door de kerk en het klooster in Haastrecht werden bij Bode in het voorjaar lammeren opgekocht en aan boeren werd gevraagd of ze een drietal ‘kerklammeren’ op hun weiland wilden laten meelopen met de kudde. Als op een dag in het voorjaar de kerklammeren moesten worden afgeleverd, kwam de pastoor naar De Oude Singel en werden de lammetjes door hem gewijd met palmtakje en wijwater, dat vanaf Palmpasen bewaard werd in een jeneverkruik. Na dit ritueel trok Bode met zijn zoon en de bestellijst in de hand richting Reeuwijk. Onderweg werden dan bij de boerderijen die ze passeerden de lammeren afgeleverd. Als een boer geen schapen had, zette Bode er nog een paar eigen lammeren bij, want er moest een koppeltje gevormd worden, anders liepen ze weg. In het najaar kocht Bode de lammeren weer op en de winst ging in het speciale lammerenfonds.

Hans Bode vertelde me: “Begin jaren ‘60 kostte een lam 55 gulden en leverde in de herfst 110 gulden op. Een verdubbeling dus.”

In dat lammerenfonds zal best wel een mooi bedrag gezeten hebben, want de Franciscuskerk had aan de overkant van de Grote Gracht (Nieuwe Singel), naast de boomgaard ‘Rozenburg’ waarvan het hek nog te zien is, een stuk grond waar ze ook schapen lieten grazen. In de volksmond werd het ‘Het schapenveldje’ genoemd.

Vanuit de schuur konden de schapen ‘het kampie’ inlopen. Bij het hek Ties met zijn vrouw Catharina en hun zoon Wim. Daarachter de Bedford veewagen en de koeienschuur van Jan Nederend.

De protestanten kenden het fenomeen schoollammeren of schoolschapen.

Op de School met den Bijbel in Papekop bijvoorbeeld werd, om de inkomsten blijvend wat op te krikken, in 1924 overgegaan tot het uitzetten van ‘schoollammeren’ bij de leden. Het bestuur (na de oorlog het werk van Cees van Diëen) kocht lammeren op en die werden bij de boeren geplaatst die wilden meewerken. De opbrengst van de verkoop van de lammetjes werd in een aparte kas gestort, het ‘Suppletiefonds’, waarover een eigen bestuurtje het beheer voerde. Er waren ook boeren, die zeiden: “Hier heb je wat geld. Ik wil geen schaap voor de school weiden.” Al met al toch een leuk extra centje voor de school.

Ties overleed in 1997 na een zeer werkzaam leven. Hij was een bijzonder mens dat blijkt wel uit zijn levensverhaal.

Boven het artikel staat het gezegde van Ties Bode ‘Wat je biedt, moet je betalen’. Ik wil eindigen met een andere koopmansuitdrukking van hem: ‘Beter te duur, dan niet te koop’.

Bronvermelding: Hans Bode, Nel de Graaff-Bode, Herman van der Klis, Albert Dening, Adri van Leeuwen, Piet en Nicole Vermeij, Wikipedia, De IJsselbode ‘Een dorpsschool verdween’ en ‘Ach ja, zo was Oudewater’, door Theo Pollemans.

De vorige afleveringen van ff z@ppen zijn gebundeld in zeven delen. Waarvan de laatste drie in zwart/wit.
De rijk geïllustreerde boekjes zijn voor € 17,50 in Oudewater te koop bij de Read Shop, de TIP en bij de schrijver zelf op De Cope 6.
Deel 5 staat geheel in het teken van de oorlog.

Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
De koop is gesloten.Ties heeft zijn geldboek gepakten onder het toeziende oogvan Ad van Dam uit Willeskop,betaalt hij uit.
Afbeelding
Collectanten de straat op voor kinderen in armoede 58 minuten geleden
Afbeelding
Enkeltje Holandija nu ook in Oudewater 17 uur geleden
Afbeelding
Taizé viering in Linschoten 22 uur geleden
Afbeelding
Lijst van gevonden en vermiste dieren gisteren
Afbeelding
Plusdienst 'Geloof, Hoop & Liefde' 13 apr, 09:00
Afbeelding
In Memoriam: Piet Rutges (1949 - 2024) 12 apr, 19:00
Afbeelding
O.P.A. vijftig jaar! 12 apr, 18:00
De eerste bezoeker van het seizoen ontving enkele publicaties over het Gemaal en heerlijke koeken.
Amersfoort aan zee in Haastrecht 12 apr, 17:00