Lezing GVO over een van Nederlands grootste denkers: Coornhert

Nederland telt een aantal grootse denkers. In landen rondom ons zou daar reeds lang een museum voor zijn opgericht, maar daar is Nederland - hoewel het nationalisme lijkt op te leven, maar dan jammer genoeg niet over die grote denkers - (nog) niet aan toe. Zo is er wel een Erasmushuis in Brussel (over Erasmus, de kritische humanist), Spinoza (de radicale rationalist) heeft dan wel een museum, maar dat is wel heel klein en ligt erg afgelegen (wel de moeite waard trouwens), over Hugo de Groot (de vader van het Internationaal Recht) kun je wat vinden in Slot Loevestein (maar daar word je afgeleid, omdat er ook andere interessante zaken een rol spelen).

En dan is er Coornhert, een eigenzinnig denker en kunstenaar, waarover je her en der verspreid wel eens iets tegenkomt. Gelukkig heeft de Geschiedkundige Vereniging Oudewater een lezing over Coornhert georganiseerd; hij is nog niet vergeten.

Standsverschil speelde een belangrijke rol

Dirck Volkertszoon Coornhert is een boeiende persoon uit onze geschiedenis.

Allereerst geldt dat voor zijn bijzondere persoonlijke leven, maar ook voor zijn activiteiten als onafhankelijk denker in een tijd, dat het land te maken had met de ellende van de Tachtigjarige Oorlog. Hij werd geboren in 1522, zijn vader was een rijke lakenhandelaar, zijn moeder kwam uit een aanzienlijke Amsterdamse familie. Tegen de wil van zijn familie trouwde hij met Neeltje Symons, die twaalf jaar ouder was, een vrouw van lage komaf. Dat leidde tot een gedeeltelijke onterving. En mede dat bepaalde zijn bijzondere loopbaan.

Op twintigjarige leeftijd werd hij hofmeester bij Reinoud III van Brederode. In de bibliotheek van slot Batestein in Vianen kwam hij in aanraking met onorthodoxe en ketterse denkbeelden en sloeg zelf ook aan het schrijven; in tegenstelling tot veel andere schrijvers in die tijd in het Nederlands, omdat hij vond, dat kennis voor iedereen toegankelijk moest zijn. Coornhert was een bijzonder veelzijdig man, omdat hij ook graveur en beeldend kunstenaar was. Hij ontwikkelde zich tot een goed diplomaat en bekwaam bestuurder, maar door zijn ideeën moest hij enkele keren vluchten uit Nederland.

Tolerantie en gewetensvrijheid

Coornhert was voorstander van tolerantie en gewetensvrijheid - nog steeds actueel. Hij werd politiek adviseur en vriend van Willem van Oranje, die hij beïnvloedde met zijn ideeën over verdraagzaamheid en vrijheid van godsdienst. Hij keerde zich tegen de calvinisten, die volgens hem een gevaar waren voor de gewetensvrijheid. Zijn laatste jaren bracht hij door in Gouda. Dat kon, omdat in die stad, vergeleken met andere steden, toen sprake was van een liberalere overheid. Er was drukpersvrijheid als ook een vrijzinnige prediking in de Sint-Jan. Coornhert stierf in 1590 in Gouda. Zijn grafsteen is daar terug te vinden in de Sint-Janskerk.

Lezing

Kees van Hooft geeft al ruim twintig jaar lezingen die altijd veel publiek trekken. Deze keer dus over Dirck Volkertszoon Coornhert en wel op donderdag 16 oktober in de Tuinzaal van De Wulverhorst; aanvang 20.00 uur.