Toekomstbestendige landbouw, een vitaal landschap en duurzaam natuurherstel

Wie vandaag door de Krimpenerwaard rijdt, ziet een landschap dat al eeuwen herkenbaar is: lange, smalle weilanden, sloten, knotwilgen en boerderijen. Maar achter dat vertrouwde landschap heeft zich in ruim een eeuw een enorme verandering voltrokken. De boer van 1900 zou zijn achterkleinkinderen in 2026 nauwelijks herkennen. Toch is één ding hetzelfde gebleven: de boer werkt met het land, het water en het vee en is daarmee een belangrijke beheerder van het landschap.

De Krimpenerwaard is gericht op veehouderij, omdat de natte veengrond nauwelijks geschikt is voor akkerbouw. Koeien, melk, kaas en varkens waren belangrijke inkomstenbronnen. De boerenkaas werd veelal op de boerderij gemaakt. Het boerenbedrijf was arbeidsintensief. Melken gebeurde met de hand en vrijwel alle werkzaamheden werden met mens- en paardenkracht uitgevoerd. Een boerderij was niet alleen een bedrijf, maar ook een manier van leven. Het gezin woonde en werkte op dezelfde plek.

De boer had bovendien een sterke afhankelijkheid van het water. De Krimpenerwaard ligt in een laaggelegen veengebied en de voortdurende bodemdaling maakte een goede waterbeheersing noodzakelijk. De komst van stoomgemalen en later elektrische gemalen maakte een steeds betere beheersing van het water mogelijk.

De eerste helft van de twintigste eeuw veranderde het boerenbedrijf geleidelijk. Machines namen steeds meer zwaar lichamelijk werk over. Na de Tweede Wereldoorlog kwam die ontwikkeling in een stroomversnelling. Tractoren vervingen paarden, machines namen werkzaamheden over en kunstmest zorgde voor hogere opbrengsten.

Ook de melkveehouderij werd efficiënter. Waar een boer vroeger veel tijd nodig had om een relatief kleine veestapel met de hand te melken, maakte de melkmachine het mogelijk om met minder mensen meer koeien te verzorgen.

De boer werd steeds meer ondernemer. Vanaf de jaren tachtig werd het boerenbedrijf steeds verder geprofessionaliseerd. De melkquotering vanaf 1984 beperkte de hoeveelheid melk die een bedrijf mocht produceren. Tegelijkertijd gingen automatisering en mechanisatie verder. De boer werd steeds minder iemand die uitsluitend met zijn handen werkte en steeds meer een ondernemer die investeerde, rekende en plannen maakte. De maatschappij stelde ondertussen nieuwe eisen aan het milieu, de natuur en het landschap werden steeds belangrijker onderwerpen.

Dat zorgde voor een spanningsveld dat anno 2026 nog altijd bestaat: hoe kan een boer voldoende inkomen verdienen én tegelijkertijd bijdragen aan alle gestelde eisen?

Van generatie op generatie

De techniek is veranderd. De regelgeving is veranderd. De schaal van bedrijven is veranderd. De verwachtingen vanuit de maatschappij zijn veranderd.

Maar veel boerenbedrijven zijn nog altijd familiebedrijven die van generatie op generatie worden doorgegeven. Met alle bijkomende lusten maar ook lasten.

Boeren op Steinsedijk Haastrecht, rond 1938.

Protest in Haastrecht.

Gemeente Krimpenerwaard bepleit gebiedsgerichte aanpak agrarische sector bij minister

De gemeente Krimpenerwaard heeft op 1 september een reactie gestuurd op de Kamerbrief van minister Van Essen van 26 juni over het maatregelenpakket voor landbouw, natuur en stikstof.

Met deze reactie wil de gemeente de gevolgen van de voorgestelde maatregelen voor de agrarische sector in de Krimpenerwaard onder de aandacht brengen bij de minister. We vragen daarbij om een gebiedsgerichte aanpak die aansluit bij de werkelijkheid van het veenweidegebied. Een aanpak waarin economisch houdbare landbouw wordt gezien als voorwaarde voor landschapsonderhoud, weidevogelbeheer en natuurherstel. Ook vragen wij om ruimte binnen landelijke normen voor verschillen tussen bedrijven en gebieden, zodat maatwerk mogelijk is en voorlopers niet alsnog onevenredig worden belast.

De gemeente Krimpenerwaard vindt het positief dat het kabinet stappen zet en bereid is om aanzienlijk te investeren. Ook de gemeente Krimpenerwaard neemt al verantwoordelijkheid en wil samen met agrariërs, natuurorganisaties, provincie, waterschappen en het Rijk verder werken aan de noodzakelijke veranderingen, op de weg zoals in het lopende gebiedsproces is ingezet. Maar we vragen daarbij wel van het Rijk:

- Economisch perspectief als voorwaarde voor een toekomstbestendig veenweide;

- Een realistische en haalbare generieke ammoniaknorm per fosfaatrecht, met ruimte voor gebiedsspecifieke omstandigheden en bedrijfsmodellen;

- De PAS-problematiek op te lossen;

- Gebiedsgerichte, collectieve aanpak stikstof in plaats van individuele beoordeling;

- Schrappen van de zonering Stein-Zuid;

- Agrarisch natuur- en landschapsbeheer te waarderen met een eerlijke en reële vergoeding;

- Regie en middelen voor terugdringen invasieve exoten;

- Integrale gebiedsgerichte aanpak en financiering, zoals opgenomen in het gebiedsplan Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied Krimpenerwaard.

Wethouder Leo Barth”: “In de Krimpenerwaard zijn gebiedspartners al geruime tijd in gesprek en is veel energie gestoken in gezamenlijke oplossingen. Het is belangrijk dat daarop voortgebouwd wordt. Mijn oproep is dan ook: geef het gebied de ruimte om landelijke doelen op een samenhangende en uitvoerbare manier te realiseren. Zorg voor een reëel tijdpad, voldoende en tijdige financiering en een eerlijk verdienmodel. Alleen wanneer agrariërs en inwoners ervaren dat hun inzet daadwerkelijk meetelt, kunnen wij het vertrouwen behouden en gezamenlijk blijven werken aan een toekomstbestendige landbouw, een vitaal landschap en duurzaam natuurherstel.”