Terugsturen

Het idee om onwelgevallige medeburgers van buitenlandse origine hun paspoort af te nemen en de grens over te zetten is nieuw voor Nederland. Tenminste, nog nooit zo hardnekkig en hardvochtig uitgedragen als door onze minister Faber en haar Grote Roerganger. Dertig jaar geleden kwam de oppositie in Frankrijk met hetzelfde idee. Terwijl er toch al eeuwenlang in Frankrijk generaties volledig geïntegreerde mensen leven die oorspronkelijk afkomstig zijn uit de Franse koloniën in Noord-Afrika. De Franse dagelijkse spreektaal kent ook menig woord dat afkomstig is uit het Arabisch. Klein voorbeeld: als je je niet lekker voelt, ga je even naar de toubib. Niemand zegt: le docteur of le médécin.

Het politieke voorstel veroorzaakte toen, net als nu bij ons, commotie. Didier van Cauwelaert, een Franse auteur, schreef in een paar weken tijd een boekje, een kleine roman eigenlijk.

Het gaat over een jongetje dat geboren is op een autosloperij in Marseille. De familie van zijn moeder kwam ooit uit Tunesië, of Algerije, ze weet het zelf niet precies. Aziz, haar zoon, wil voor zichzelf een mooi leven, geld verdienen, een mooie vrouw vinden, een huis bouwen, kinderen die naar school mogen, en hij spaart met stuivers en kwartjes.

Als hij 250 francs bij elkaar heeft, gaat hij naar een juwelier om een ring voor zijn vriendinnetje te kopen. De juwelier maakt er een mooi cadeautje van, doosje, papiertje, strik. De jongen telt het geld voor hem uit. De man vraagt of hij het bonnetje wil. De jongen is in de gloria, wil niets liever dan zo gauw mogelijk naar zijn liefje, en zegt: nee hoor, gooi maar weg, ik kom echt niet ruilen.

Hij is de deur nog niet uit of de juwelier belt de politie: een Arabier heeft hier zojuist een dure ring gestolen. Hij heeft hier rond gescharreld, van alles bekeken en uiteindelijk natuurlijk niks gekocht maar ik mis nu wel een ring.

De politie doet zijn werk, en vindt de jongen. De jongen houdt bij hoog en bij laag vol dat hij de ring gekocht heeft. Heb je dan het bonnetje? vraagt de politie.

De rechter komt eraan te pas, en wil hem geen boete opleggen want de jongen heeft geen geld. Wel moet hij van de rechter het land uitgezet worden. Waarheen? Dat weet het jongetje zelf ook niet. De vreemdelingenpolitie wijst een ambtenaar aan die het moet afhandelen. Kun je op de kaart van Noord-Afrika aanwijzen waar je voorouders vandaan zijn gekomen, vraagt die. Maar de jongen kan niet lezen, en weet niks van aardrijkskunde, laat staan van kaartlezen. Hij wijst op goed geluk een stipje in de woestijn aan. Als we in Afrika zijn, vraag ik daar wel de weg, zegt de jongen. Zijn begeleider spreekt alleen Frans, waarmee je als gezagsdrager overal in Franstalig Afrika te woord gestaan wordt. Maar hij wil voor geen prijs in uniform: verbeeld je, een Franse douanier met een minderjarig kind? ‘s Avonds met het kind binnen gaan in een hotel?

Ik zal je niet in de steek laten, zegt Aziz. De man smeekt zijn meerderen om hem toe te staan in burgerkleding te reizen. Met in gedachten het voornemen de jongen bij de eerste de beste gelegenheid ergens te dumpen.

Maar zodra ze de Middellandse zee overgestoken zijn, zijn de rollen omgedraaid…

Het boek van Van Cauwelaert had een schokeffect. Met net honderd bladzijden tekst was het op slag een favoriet voor je leeslijst op de middelbare school. Maar ook volwassenen lazen het, en begonnen zich af te vragen: waar zijn we nu eigenlijk mee bezig?

Het boekje is ook vertaald in het Nederlands. Het heet: Enkele Reis, door Didier van Cauwelaert. Nog steeds de moeite waard.

Otto Beaujon