Laat die leeuw lekker op de savanne

Over een paar weken fietsen ze weer in lange slierten door onze straten. Rugzak op, broodtrommel mee, de een vol enthousiasme, de ander met lood in de schoenen. De scholen beginnen weer. Voor de meeste kinderen is dat prima. Voor sommigen zelfs heerlijk. Maar niet voor allemaal.

De komende tijd besteden we in deze krant aandacht aan kinderen die thuiszitten. Kinderen die om uiteenlopende redenen niet meer meekomen binnen het reguliere onderwijs. En onlangs zat ik in Oudewater tegenover een vader die zijn kinderen juist bewust thuisonderwijs geeft. Twee totaal verschillende verhalen, die voor mij toch dezelfde vraag oproepen: waarom vinden we het in Nederland zo moeilijk te accepteren dat niet ieder kind in hetzelfde systeem past?

Jurgen Hoffman woont met zijn gezin normaal gesproken op Madagaskar. Deze zomer verblijven ze tijdelijk in Oudewater, onder meer omdat een van zijn kinderen hier staatsexamens aflegt. Zijn kinderen zijn nooit op de gebruikelijke manier naar de middelbare school gegaan. Ze kregen thuis les. En nee, dat betekent niet dat ze met een onderwijsachterstand ergens wereldvreemd op een zolderkamertje zitten.

Zijn oudste dochter studeert inmiddels wiskunde aan de universiteit. Een van zijn zoons werkt deze zomer aan zijn vwo-staatsexamens. Vakken kunnen afzonderlijk worden afgesloten met certificaten, die uiteindelijk samen een diploma vormen. Zonder school.
Dat laatste schrijf ik bewust even op.
Want zodra het over thuisonderwijs gaat, duikt al snel de vraag op of zo’n kind dan niet ontzettend veel mist. Op Instagram kwam ik daar onlangs een prachtige vergelijking over tegen: zeggen dat een kind met thuisonderwijs de schoolervaring mist, is zoiets als zeggen dat een leeuw op de savanne de dierentuinervaring mist. Ik moest lachen, maar hij bleef wel hangen.

Want wie heeft eigenlijk bepaald dat school per definitie de natuurlijke omgeving is waarin ieder kind het beste leert? Begrijp me niet verkeerd. Ik ben niet tegen scholen. Integendeel. Voor ontzettend veel kinderen werkt school uitstekend. Er staan bevlogen leerkrachten voor de klas die iedere dag proberen recht te doen aan soms dertig totaal verschillende kinderen.

Maar precies daar wringt het. Dertig verschillende kinderen.

We vertellen ze dat ze uniek mogen zijn, dat iedereen anders leert, andere talenten heeft en zich op zijn eigen manier ontwikkelt. Om ze vervolgens op dezelfde leeftijd in dezelfde klas te zetten, ongeveer dezelfde stof in ongeveer hetzelfde tempo aan te bieden en op ongeveer hetzelfde moment te toetsen of ze voldoende hebben opgepikt.

En als een kind daar niet in past, gaan we kijken wat er met het kind aan de hand is. Misschien moeten we soms ook eens naar het systeem kijken.

Daar komt nu nog iets bij. De ruimte voor ouders die vanuit principiële bezwaren kiezen voor thuisonderwijs staat onder druk. In de discussie daarover wordt openbaar onderwijs als uitweg gezien: wanneer ouders geen school kunnen vinden die aansluit bij hun levensbeschouwelijke overtuiging, zou hun kind immers naar een openbare school kunnen. Openbaar onderwijs wordt geacht pluriform en voor iedereen toegankelijk te zijn. Maar daarmee is het nog niet voor iedereen passend.

Een christelijk, islamitisch, joods of anderszins levensbeschouwelijk gezin kan fundamenteel anders denken over wat een kind wordt meegegeven over mens, wereld, seksualiteit of het ontstaan van het leven. Je kunt het met die ouders eens zijn of totaal niet. Dat is eigenlijk niet eens het punt.

Het punt is: van wie is dat kind?

Hoeveel ruimte laten we ouders om vanuit hun diepste overtuigingen verantwoordelijkheid te dragen voor de opvoeding én het onderwijs van hun kinderen? Vrijheid van onderwijs betekent weinig wanneer die vrijheid uiteindelijk vooral bestaat uit de mogelijkheid te kiezen uit de opties die de overheid acceptabel vindt.

En natuurlijk moeten kinderen onderwijs krijgen. Maar waarom moet de weg daarnaartoe voor iedereen dezelfde zijn? De kinderen van Hoffman moeten uiteindelijk ook gewoon laten zien wat ze kunnen. Een vwo-staatsexamen wordt niet cadeau gedaan omdat je moeder toevallig je juf was.

Laat die leeuw dan vooral lekker op de savanne.

Want straks gaan de scholen weer open. Duizenden kinderen zullen er met plezier binnenstappen. Gelukkig! Maar er zullen ook kinderen zijn die er niet passen. Kinderen die vastlopen, uitvallen of thuis uiteindelijk beter tot ontwikkeling komen.

Misschien moeten we niet nóg harder proberen om ook hen door dezelfde deur naar binnen te duwen.

Misschien moeten we eindelijk accepteren dat er meer dan één deur mag zijn. Uiteindelijk leiden er meer wegen naar Rome.

Sjoukje Dijkstra