Vanuit Madagaskar tijdelijk thuis in Oudewater: ‘Het doet hier heel dorps aan’

Zelfs met de navigatie aan bleek hun tijdelijke onderkomen de eerste keer niet meteen te vinden. Toch voelt Oudewater voor Jurgen Hoffman en zijn gezin inmiddels behoorlijk vertrouwd. Normaal gesproken wonen en werken zij op Madagaskar, maar deze zomer zijn ze voor enkele maanden terug in Nederland. In Oudewater krijgen de kinderen gewoon thuis les en worden staatsexamens afgelegd. Ondertussen woedt juist over dat thuisonderwijs in Nederland een stevige discussie.

Wie het gezin Hoffman in Oudewater ziet, zou niet direct vermoeden dat het dagelijks leven zich normaal gesproken duizenden kilometers verderop afspeelt. Jurgen en zijn vrouw Katja vertrokken in 2015 met hun kinderen naar Madagaskar. Jurgen werkt er als zendeling en Katja was actief in de gezondheidszorg. Vijf jaar woonde het gezin in een afgelegen dorp, waar hij zich onder meer bezighield met evangelisatie, gezondheidszorg en het vertalen van Bijbelverhalen in de lokale spreektaal. Tegenwoordig woont het gezin in de hoofdstad en houdt Jurgen zich vooral bezig met het opleiden en begeleiden van lokale mensen die het werk voortzetten.

Deze zomer is Madagaskar echter verruild voor Oudewater. Niet voor een gewone vakantie. De kinderen van het gezin krijgen thuisonderwijs en een van hen zit in zijn examenjaar. Voor de Nederlandse staatsexamens moet het gezin langere tijd in Nederland zijn. Begin september vliegen ze weer terug.

Huis voor zendingsgezinnen

Een eigen woning heeft de familie hier niet meer. Eerdere keren dat zij langere tijd in Nederland verbleven, kwamen ze onder meer terecht in Den Helder, waar familie woont. Maar een woning huren in de vrije sector of voor langere tijd op een vakantiepark verblijven, is kostbaar. Ondertussen loopt de huur van hun huis op Madagaskar gewoon door.

Via leden van de Hervormde Kerk kwam het gezin in Oudewater terecht. Zij hadden het ouderlijk huis kunnen verkopen, vertelt Jurgen, maar kozen ervoor het op te knappen en tegen kostprijs beschikbaar te stellen aan mensen die tijdelijk terugkeren van het zendingsveld. „Dus zo kwamen we eigenlijk in Oudewater. Dit is gewoon te betalen voor ons. Dat is hartstikke fijn.”

De eerste kennismaking met hun tijdelijke woonplaats begon overigens met enig zoeken. Zelfs met behulp van de navigatie konden ze het huis niet direct vinden. Inmiddels kent het gezin de weg een stuk beter. Het is bovendien niet de eerste zomer die ze hier doorbrengen. In 2024 verbleef de familie Hoffman eveneens in Oudewater.

Dat beviel. „Ik vind het heerlijk wonen hier”, zegt Jurgen. „Het is wel een stad, maar het doet heel erg dorps aan.” Ook de centrale ligging is praktisch. Zijn eigen familie woont rond Schagen, de familie van Katja onder meer in Den Helder en Drenthe. Vanuit Oudewater zijn verschillende delen van het land relatief gemakkelijk bereikbaar.

‘Mensen adopteerden ons’

Maar het zijn vooral de contacten die ervoor zorgen dat het gezin zich thuis voelt. Tijdens hun eerdere verblijf bezochten ze de evangelische gemeente Dabar. „Dat was gewoon heel leuk. Mensen hebben ons toen volgens mij gelijk geadopteerd”, lacht Jurgen. Daarnaast bezoekt het gezin de Hervormde Kerk.

Ook de kinderen vonden hun weg. Toen bleek dat er bij de Hervormde Kerk behoorlijk wat tieners kwamen, bezochten zij geregeld de avonddienst. Na afloop bleven ze met leeftijdgenoten rond de kerk hangen.

Jurgen merkt ondertussen ook verschillen met de Kop van Noord-Holland, waar hij zelf vandaan komt. Noord-Hollanders zijn volgens hem een stuk directer. Als zijn zus hem na een bezoek aan de kapper zou vragen wat hij van haar kapsel vindt, zou hij zonder veel omhaal kunnen zeggen dat hij het vorige leuker vond. „Hier zoek je toch eerder eerst een beetje de gelijke grond voordat je je mening geeft.” Hij kan er wel om lachen.

School begint aan de keukentafel

Het leven in Oudewater mag tijdelijk zijn, het onderwijs van de kinderen gaat gewoon door. De Hoffmans geven hun vijf kinderen al jarenlang thuisonderwijs. Dat begon niet vanuit een principiële afwijzing van scholen. Toen Jurgen in 2011 theologie ging studeren in Engeland, begon Katja met thuisonderwijs. Het gezin wist toen al dat het uiteindelijk naar een afgelegen gebied wilde vertrekken waar geen geschikte scholen in de buurt zouden zijn.

Wat praktisch begon, werd gaandeweg een bewuste keuze. „Als ik nu zie wat wij onze kinderen zelf mee kunnen geven aan normen en waarden, maar ook aan algemene en culturele ontwikkeling en vanuit onze geloofsovertuiging, dan zou ik het weer doen”, zegt Jurgen. „Het is zo’n rijkdom om je kinderen zelf te zien opgroeien en ontwikkelen.”

Ook in hun tijdelijke Oudewaterse huis heeft de schooldag een vast ritme. Het gezin ontbijt gezamenlijk. Daarna wordt uit de Bijbel gelezen en wordt er met elkaar over gesproken. Iedereen heeft vervolgens zijn eigen taken in het huishouden en rond half negen begint het schoolwerk.

De kinderen hebben ieder een eigen rooster. Katja reserveert dagelijks tijd voor ieder kind om samen bepaalde vakken of vragen door te nemen. Jurgen neemt eveneens een deel voor zijn rekening. Zo geeft hij onder meer Engels en doet hij met de kinderen vakken waarbij zijn eigen kennis van pas komt. Voor de jongere kinderen zit de schooldag doorgaans rond half vier erop. Wie in een examenjaar zit, gaat langer door.

Dat betekent niet dat vader en moeder op ieder vakgebied zelf deskundige moeten zijn, benadrukt Jurgen. Zijn vrouw is naar eigen zeggen bepaald geen wiskundige, terwijl hun oudste dochter inmiddels wiskunde studeert aan de universiteit. „Wat zij wel kon, was samen met haar op zoek gaan naar hoe het werkt.” Juist dat ziet hij als een belangrijk onderdeel van thuisonderwijs: kinderen leren zelf informatie zoeken en problemen oplossen.

Museum hoort ook bij school

Onderwijs vindt bovendien lang niet altijd aan tafel plaats. Zeker wanneer het gezin in Nederland verblijft, maken ze gebruik van wat hier voorhanden is. Musea worden gemakkelijk een schooldag. De kinderen vinden dat volgens Jurgen allesbehalve vervelend. Tijdens een recent museumbezoek was vader zelf zelfs eerder uitgekeken dan zijn kinderen. Terwijl hij al op een bankje zat, wilden zij nog verder kijken.

Voor het behalen van Nederlandse diploma’s doen de kinderen staatsexamens. Daarvoor worden op verschillende plaatsen in het land locaties ingericht. Een van de zoons legde in juni schriftelijke examens af in Bunnik en doet deze zomer ook zijn mondelinge examens. De kinderen kunnen bovendien afzonderlijke vakken afronden en daarvoor certificaten behalen, die uiteindelijk samen een diploma kunnen vormen.

Juist doordat ze deze zomer vanwege die examens in Nederland zijn, komt een landelijke discussie over thuisonderwijs voor hen dichtbij.

Discussie over thuisonderwijs

Die discussie is dit jaar extra actueel geworden. Ouders konden zich beroepen op vrijstelling van de inschrijvingsplicht wanneer zij overwegende bezwaren hadden tegen de godsdienst of levensbeschouwelijke richting van scholen in hun omgeving. Een uitspraak van de Hoge Raad heeft de ruimte daarvoor dit voorjaar echter sterk ingeperkt. De redenering is dat openbaar onderwijs voor iedereen toegankelijk is en levensbeschouwelijk pluriform en neutraal behoort te zijn. Daardoor kunnen bezwaren tegen een openbare school niet zonder meer als richtingsbezwaar gelden.

Jurgen volgt die ontwikkeling met zorgen. Volgens hem wordt daarmee te gemakkelijk voorbijgegaan aan het feit dat ouders juist ook principiële bezwaren kunnen hebben tegen wat binnen het openbaar onderwijs wordt onderwezen of aan de manier waarop levensbeschouwelijke onderwerpen worden benaderd. „De Hoge Raad heeft eigenlijk gezegd: als er geen geschikte school is die voldoet aan jouw overtuiging, dan kunnen ze altijd nog naar openbaar onderwijs.”

Voor gezinnen die bewust vanuit hun levensovertuiging thuisonderwijs geven, kan de uitspraak grote gevolgen hebben. De wet zelf is niet verdwenen en ook politiek is de discussie nog niet afgerond. Er wordt onder meer gesproken over een wettelijke regeling waarbij thuisonderwijs blijft bestaan, maar wel aan kwaliteitseisen en toezicht wordt gebonden.

Jurgen heeft er geen bezwaar tegen dat er naar kwaliteit wordt gekeken. Waar hij vooral moeite mee heeft, is de gedachte dat een openbare school per definitie voor ieder gezin een passende oplossing zou zijn. Hij ziet bovendien dat thuisonderwijzende ouders vaak al moeten uitleggen waarom zij een andere keuze maken. „Heel veel thuisonderwijzers staan al vaak onder druk, omdat ze door mensen niet begrepen worden. Nu ligt daar ook nog dat zwaard boven hun hoofd.”

Weer terug naar Oudewater

Voor het gezin Hoffman verandert dat deze zomer weinig aan de dagelijkse praktijk. Er wordt geleerd, er worden examens gemaakt en tussendoor genieten ze van hun tijdelijke woonplaats. Straks worden de koffers weer gepakt en wacht Madagaskar.

Maar daarmee lijkt het hoofdstuk Oudewater niet afgesloten. Als alles volgens planning verloopt, moet het gezin in 2028 opnieuw voor langere tijd naar Nederland vanwege examens van een van de andere kinderen. Het huis waar ze nu verblijven, is daarvoor alweer in beeld.

De kans is dus groot dat de Hoffmans opnieuw tussen Madagaskar en Oudewater pendelen. En de volgende keer zal de navigatie waarschijnlijk niet meer nodig zijn.