98-jarige Fred Pluut houdt deelnemers van ‘t Bakkershuis in beweging

Op donderdagmiddag schuiven in ‘t Bakkershuis de stoelen aan de kant, worden ballen en andere attributen klaargelegd en wacht een groep deelnemers op Fred Pluut. De 98-jarige vrijwilliger geeft er samen met zijn vrouw Hannie beweeglessen aan mensen met een haperend brein. Wat begon als een proef van zes weken, groeide uit tot een vaste activiteit waar deelnemers zichtbaar van opbloeien. “Ze zijn soepeler geworden, vrijer in hun bewegingen en ook spraakzamer”, vertelt Fred.

De betrokkenheid van Fred bij ‘t Bakkershuis begon via het Repair Café. Terwijl hij als vrijwilliger bezig was bij het Repair café in het DoeMeeHuis ving hij op dat coördinator Marjon de Jong nog iemand zocht om deelnemers meer in beweging te krijgen. Dat raakte meteen aan zijn ervaring. “Sinds 2001 doe ik al ouderensport”, zegt hij. “Ik heb daar speciale cursussen voor gevolgd. Daarom ben ik gelijk naar hen toe gegaan en heb ik mijn hulp aangeboden.” Niet veel later zat hij met de initiatiefnemers om tafel. De afspraak was helder: eerst een pilot van zes weken, daarna evalueren.

Die proef sloeg aan. “We zijn begonnen met een groepje van een man of zes”, vertelt Fred. “Dat is uitgegroeid tot twaalf.” Sommige deelnemers zijn in de tussentijd overleden of verhuisd, maar de beweegmiddag zelf bleef. Sterker nog, gaandeweg ontstond er steeds meer omheen. Na afloop werd er koffiegedronken en kwamen gesprekken los. Ook vrijwilligers haakten aan. “Het leuke van het hele geval is: de mensen die al langer meedoen zijn niet alleen vrijer in hun bewegingen geworden, ze zijn ook sociaal meer betrokken. Ze praten veel meer en maken onderling grapjes.”

Een leven lang bewegen

Dat bewegen al zo lang een rode draad vormt in Freds leven, is geen toeval. Voor hij naar het buitenland vertrok, was hij kaderinstructeur EHBO. Na zijn terugkeer in Nederland rolde hij de wereld van de ouderensport in. Via de Universiteit van Groningen werd hij betrokken bij GALM, het Groninger Actief Leven Model, een landelijk project om 55-plussers die niet meer actief waren weer in beweging te krijgen. “Dat werd gesubsidieerd door gemeentes en provincies”, vertelt hij. “Mensen deden eerst een conditietest en daarna kregen ze lessen. Als ze doorgingen, werden ze later ondergebracht bij een sportvereniging.”

Fred gaf les in onder meer IJsselstein, De Bilt en Driebergen. Uiteindelijk bouwde hij dat werk langzaam af, mede omdat hij en Hannie ook zelf nog wilden reizen. “We hadden een campertje gekocht”, zegt hij. “Als je dan alleen in de schoolvakanties weg kunt, is het duur en druk. Dus daar ben ik mee gestopt.” Toch bleef het verlangen om anderen in beweging te brengen. Toen de vraag vanuit ‘t Bakkershuis kwam, viel alles op zijn plek.

Voor Fred draait bewegen niet om prestaties, maar om souplesse, plezier en waardigheid. “Het is belangrijk dat ze soepel zijn, spieren zowel als gewrichten”, zegt hij. “Daar ligt de basistraining op.” Ondertussen verwerkt hij ongemerkt ook oefeningen, waarbij deelnemers hun hoofd moeten gebruiken. “De hersenen moeten goed doorstromen met bloed. Dat is heel belangrijk. Zeker bij mensen met een haperend brein.” Zware oefeningen hoeven het niet te zijn. “Zolang het maar soepel en lachwekkend is. Ze moeten er wel plezier in hebben.”

Aansluiten bij wat mensen wel kunnen

Elke les begint zittend. Van daaruit wordt gekeken wat wel en niet kan. Hannie let intussen scherp op de deelnemers. Als iemand instabiel is of wat extra steun nodig heeft, gaat zij ernaast staan. Samen vormen ze een hecht duo. Als Hannie een keer niet kan, valt een gastvrouw in. “Je moet ze wel in de gaten houden. Zo’n les kun je niet alleen doen”, zegt Fred nuchter.

Wat hem aanspreekt in ‘t Bakkershuis, is dat de aanpak volledig is afgestemd op de mensen die er komen. “Je zou ze ook naar een sportvereniging kunnen sturen, maar dat werkt toch niet”, zegt hij. “Die verenigingen zijn daar niet op ingericht. In ‘t Bakkershuis ligt dat anders. Er is ruimte voor hun tempo, hun beperkingen en hun verhalen. Bij de vingeroefeningen doen deelnemers net alsof ze piano spelen. Dan komen er soms herinneringen boven en beginnen ze te zingen. Dan wordt er niet moeilijk gedaan. Dan zingt iedereen mee”, zegt Hannie. “Daarna gaan we weer verder met bewegen. We passen ons heel erg aan op wat de mensen willen en waar behoefte aan is.”

Juist dat vindt Fred wezenlijk. In de loop van zijn leven leerde hij steeds beter dat je mensen eerst moet leren kennen, voor je hen echt kunt bereiken. Dat ontdekte hij al tijdens zijn tijd in Nigeria, waar hij voor het Britse Rode Kruis lesgaf. “Ik kwam daar van een koude kermis thuis”, zegt hij lachend. “Hun mogelijkheden waren anders, hun taalgebruik was anders. Toen ben ik me gaan verdiepen in hoe zij dachten en leefden. Pas daarna kon ik hen motiveren.” Die les neemt hij overal mee naartoe, ook naar ‘t Bakkershuis. “In het begin kwam ik hier om de mensen te leren kennen. Die eerste zes weken waren daarmee ook voor mij een proef.”

Van gedichten tot grapjes

Wat Fred en Hannie misschien nog wel het meest raakt, zijn de verhalen die tijdens en na de lessen loskomen. “Ze praten ook over hun beperkingen”, zegt Fred. “Dat is heel belangrijk.” Hannie noemt het “de pareltjes die ineens tevoorschijn komen”. Zo was er een deelnemer die zei dat hij nog een gedicht van vroeger kende en het vervolgens feilloos voordroeg. Daarna legde een ander deelnemer uit hoe dat volgens hem werkte: “We hebben allemaal deurtjes. De deurtjes van tegenwoordig heb ik dichtgedaan, die zijn niet meer belangrijk, maar de deurtjes van vroeger zijn heel belangrijk. Die gaan weer open. Hij voegde er poëtisch aan toe dat het allereerste deurtje het moment was, waarop hij werd geboren. ‘Toen de dokter mij een klap op mijn billen gaf’, zei hij. Hannie: “Dat was zo mooi en beeldend omschreven. Dan ga je toch echt met een heel gelukkig gevoel naar huis.”

Ook humor speelt een grote rol. Fred geniet zichtbaar als hij vertelt over de onderlinge plagerijtjes, de verhalen uit vroegere levens en de verrassende herinneringen die plotseling bovenkomen. Zo spreekt een deelnemer ineens over zijn tijd als werkzame leven, een ander vertelt dat hij vroeger misdienaar wilde worden, maar dat niet mocht van zijn moeder. Hannie knikt. “In het laatste halfuur komen die gesprekken meestal op gang. Over vroeger, over vakanties, over wat iemand leuk vond. Dat is heel bijzonder.”

Volgens Fred is dat precies de kracht van ‘t Bakkershuis. “Hier faciliteren ze het.” Hij wijst op de nieuwe tuinstoelen die recent zijn aangeschaft, de overkapping buiten en de ruimte om mee te bewegen met wat nodig is. “Binnen deze veilige omgeving durven deelnemers meer, fysiek en verbaal.”

“Kom eens kijken”

Dat Fred zelf nog altijd voor de groep staat, is voor hem geen heldendaad, maar iets heel vanzelfsprekends. “Ik heb een redelijk goede gezondheid cadeau gekregen”, zegt hij. “Ik heb veel gesport in mijn leven en ik vind het belangrijk om andere mensen te helpen. Ik vind het leuk om mensen te motiveren om dingen te doen waarvan ze dachten dat ze niet meer konden.” Dat is ook wat hij van huis uit meekreeg. “Niet uit geloofsovertuiging, maar als deel van wie ik ben. Als ik het kan doen, moet ik andere mensen kunnen helpen om het ook te doen. Dat heb ik van mijn ouders geleerd.”

Ook voor hemzelf werkt het twee kanten op. “Ik kan doen waar ik zin in heb”, zegt hij met een glimlach. “Ik kan me zelf uitleven en daarmee is het ook echt een uitlaatklep.” Hannie vult aan dat juist de kleine dingen veel teruggeven. “Als deelnemers blij zijn dat Fred er is, als ze grapjes maken of elkaar opzoeken, dan doet dat iets.”

Tegen ouderen die twijfelen of vrijwilligerswerk nog iets voor hen is, is Fred helder. “Kom eens kijken”, zegt hij. “Het geeft je zoveel voldoening. Je krijgt er zoveel voor terug, als je maar openstaat voor de mensen.” Leeftijd is volgens hem geen belemmering. “Wat ik in de toekomst zie? Gewoon zo doorgaan. Zolang ik het kan.” En precies daarin schuilt misschien wel de diepste betekenis van zijn aanwezigheid in ‘t Bakkershuis: niet alleen deelnemers houden er hun bewegingsvrijheid, hun plezier en hun verhalen vast, maar ook Fred zelf blijft op zijn eigen manier volop in beweging. Wie weet zelfs als hij de 100 gepasseerd is.