Gevelstenen en kanonslopen terug in Oudewater

Aad Kuiper

Het was een drukte van belang en er waren heel wat toespraken bij de onthulling van de gevelstenen in het Oranje Bolwerck, maar het bleef een helder en duidelijk verhaal over hoe de gevelstenen ooit uit Oudewater verdwenen en nu ‘een soort van’ teruggekomen zijn. Daaraan vooraf werden de veel besproken kanonnen, waarvan de lopen voor de Heksenwaag stonden, op een wellicht blijvende plaats - daar lijkt nog enige discussie over te zijn - nabij de gevelstenen aan de aanwezigen getoond. Met het appartementencomplex, waarin met een open ruimte een doorbraak in de ommuring wordt gesuggereerd, zal dit Oranje Bolwerck wellicht opgenomen gaan worden in de stadswandelingen, die de bezoekers van Oudewater toch al heel veel te bieden hebben.

Van allerlei diverse gemeentelijke, culturele en andere organisaties waren er flink veel vertegenwoordigers, maar ook van degenen die dit complex en aansluitend de gevelstenen en de kanonnen hebben gerealiseerd en natuurlijk waren er heel veel bewoners van het Oranje Bolwerck. Burgemeester Danny de Vries verklapte dat er twee onthullingen zouden plaatsvinden en er maar liefst zes toespraken gehouden zouden worden … maar gelukkig zouden die allemaal niet zo erg lang zijn, zei hij. De lezer begrijpt dat er bij elkaar toch wel heel veel werd gezegd.

Twee historische kanonnen terug

Wethouder Bas Lont vertelde over de in 2022 uitgegraven kanonslopen die voor de Heksenwaag stonden: “We wilden de onthulling graag al schietend laten plaatsvinden, maar zoiets organiseren werd iets te lastig. De lopen zijn nu dichtgelast. Wij hebben de kanonnen hier gezet, waar de Oudewaternaren destijds de Spanjaarden wilden verhinderen de stad te veroveren. Dat is achter het appartementencomplex.” Ilja Kramer en haar broer Freek, beiden smid in Hekendorp, hadden nog met haar vader, die inmiddels is overleden, aan dit project gewerkt en dat dat haar raakte stak ze niet onder stoelen of banken, maar ze vertelde gedreven verder: “Wanneer krijg je nou een kanon in je bedrijf? We hebben veel moeten lezen, bekijken en praten met deskundigen om alles goed voor elkaar te krijgen. De affuiten, de onderstellen waarop de kanonnen rusten, hebben we laten bouwen en de kanonslopen hebben we zo goed mogelijk hersteld en geconserveerd. We zijn blij dat we een stukje geschiedenis kunnen terugbrengen in Oudewater.”

Gevelstenen uit Amsterdam terug

‘In de Sint Luciënsteeg in Amsterdam zijn drie gevelstenen ingemetseld die volgens de literatuur daarover afkomstig zouden zijn van de in 1857 afgebroken Waardpoort van Oudewater’, schreef P.G. Knol al enige tijd geleden. Wie een uitgebreid artikel over de gevelstenen wil lezen kan daarvoor terecht in De IJsselbode van een tweetal weken geleden; een helder verhaal van Otto Beaujon. Gemeenteraadslid Vincent Bos las over de stenen in het boek Oud-Oudewater van A.W. den Boer en Johan Schouten en ging op zoek naar die Sint Luciënsteeg en wilde de stenen graag terughalen naar Oudewater. Toevallig was ook Danny de Vries, net benoemd tot burgemeester, door diezelfde Sint Luciënsteeg gekomen en had iets soortgelijks bedacht. Uiteindelijk bleek dat niet mogelijk en zijn er replica’s vervaardigd die door Bos werden onthuld met de memorabele woorden: “Daar zijn ze, de gevelstenen; ‘een soort van’, een beetje dan.”

Yuri van der Linden, commissielid van het Koninklijk Oudheidkundig genootschap, van welke organisatie de gevelstenen in de Sint Luciënsteeg zijn, vertelde over de collectie gevelstenen die het genootschap inmiddels in zijn bezit heeft: “We hopen meer afgietsels te mogen plaatsen.”

Hierop reageerde De Vries met een spitsvondig: “Dan zijn we wellicht trendsetter.”

Alkmaar, Delft en Oudewater

De burgemeester van Alkmaar, Anja Schouten, sprak over wat het oude verbond tussen de Alkmaar, Delft en Oudewater inhield en vertelde dat er ook in Alkmaar gevelstenen van Oudewater te vinden zijn, o.a. in De St. Laurentiuskerk, die gebouwd en in gebruik genomen is rond 1860 en is ontworpen door de bekende architect dr. P.J. Cuypers. Ter nagedachtenis aan het verbond sprak ze de treffende woorden: “Niemand kan het alleen.”

De burgemeester van Delft, Marja van Bijsterveld, kent, in tegenstelling tot Anja Schouten, Oudewater vrij goed, want zij heeft hier nog familieleden wonen. Ze herinnerde aan de Slag bij Delft in 1573 en de Het Plakkaat van Verlatinghe ondertekend op 26 juli 1581 door de Staten-Generaal van de Verenigde Nederlanden, waarin 17 provinciën van de Habsburgse Nederlanden Filips II afzetten als hun heerser, wat kan worden gezien als de onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. “Het is goed dat we een beeld, beter nog, één beeld van de geschiedenis hebben, want daar kunnen we van leren.” Ook zij onderstreepte de verbondenheid. Ten slotte kon de burgemeester van Oudewater het niet laten om met een kwinkslag te zeggen dat zowel Alkmaar (’bij Alkmaar begint de victorie’) als Delft de Spaanse furie hebben weerstaan, terwijl de door de Spanjaarden in Oudewater aangerichte ‘de moord’ toch wel blijvende gevolgen heeft gehad: “Daardoor hebben zij nu zo’n 100.000 inwoners en wij slechts 10.000.”

Oranje Bolwerck

Vervolgens werden de betrokken kunstenaar, die de kopieën van de gevelstenen vervaardigde en de metselaar die ze plaatste in het zonnetje gezet, wees De Vries nog even op het bordje met QR-code en vroeg André Groen, bouwheer van het Oranje Bolwerck, naar voren. André Groen: “Alles is gezegd, alleen wil ik nog iets kwijt over dit gat hier. Natuurlijk had ik er liever ook appartementen neergezet, maar de architect, Jillis Kinkel, wilde hier dit gat omdat de doorbraak van de Spanjaarden hier plaatsgevonden schijnt te hebben.” Vervolgens had hij voor een groot aantal betrokkenen een boek waarin de totstandkoming van het appartementencomplex uitgebreid werd belicht.

Als officiële afsluiting werd een plechtige toost uitgebracht, maar zowel de kanonnen als de geveltekens blijven duidelijk voor iedereen zichtbaar.