Memory Lane

Otto Beaujon

Belangrijke momenten en grote persoonlijkheden uit de geschiedenis worden vaak geëerd met een standbeeld, een gedenkteken of een straatnaam, alles in proportie. Gemeentes hebben soms een reglement, waarin bijvoorbeeld een artikel is opgenomen dat een verdienstelijk persoon pas na haar of zijn dood vernoemd mag worden in een straatnaam, een plantsoen of een waterpartij.

Beroemde personen, bestuurders, schrijvers, kunstenaars of sportmensen van verdienste, soms worden hele families vernoemd, instellingen en zelfs objecten: in Groesbeek is er een Dakotastraat en in Hasselt een Speculaaslaan, hoe onschuldig kan het zijn.

Paul Kruger, de Leeuw van Transvaal, bevelhebber van de Boeren in de Boerenoorlog, verloor in 1900 zijn land aan een overmacht van de Engelsen, en Koningin Wilhelmina (eigenlijk dus de politiek: Wilhelmina was in 1900 tien jaar oud) nodigde hem uit om in ballingschap in Nederland te komen wonen. Ze had een keurige woning op zeer nette stand - de aloude Maliebaan in Utrecht - voor hem gevonden. Lang heeft hij er overigens niet gewoond; hij vond Nederland véél te koud, en bracht zijn laatste jaren door in Menton aan de Franse Rivièra (hij overleed in 1904).

Aan zijn huis aan de Maliebaan kwam een bordje te hangen met Hier woonde Paul Kruger van 1900 tot 1901, of een dergelijke tekst. Dat is natuurlijk nog steeds een onuitwisbaar feit, maar toen het thema Zuid-Afrika na de Tweede Wereldoorlog politiek lastig begon te worden vanwege de Apartheid is het bordje stilletjes verdwenen, de geschiedenis van onze ooit warme betrekkingen met Zuid-Afrika werd uitgepoetst.

Aan diezelfde Maliebaan, op nummer 35, vestigde zich begin jaren 30 het hoofdkwartier van de NSB, als kwartiermaker als het ware. In de kortste keren werden er vijf aanpalende panden aangekocht voor de groeiende administratieve en propaganda-organisatie. Halverwege de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitse bezetter en de NSB samen niet minder dan 24 van die grote en voorname panden aan diezelfde Maliebaan in gebruik (Ordnungspolizei, Rechtsfront, Nederlands Arbeidsfront, Sicherheitsdienst, NSDAP, Hoofdkantoor SS, Sicherheitspolizei, Weerbaarheidsafdeling, Wehrmacht, Landwacht, Stichting Winterhulp, Abwehr, Nachrichtenabteilung Luftwaffe).

Er staat wèl een bordje aan het begin van de Maliebaan dat daar het eerste officiële fietspad ter wereld is aangelegd, maar er is nooit een bordje, ook niet een kleintje, met bijvoorbeeld een enkele dichterlijke regel over het onrecht en machtsvertoon van ‘30-45 komen te hangen, wat jammer is. Maar de tijd was er begrijpelijk niet rijp voor, en zo werd elk spoor van al die organisaties uitgepoetst voordat de historische betekenis symbolisch vastgelegd kon worden.

Vlakbij zetelde het Prins Bernhard Cultuurfonds. Sinds de vondst van Bernhards lidmaatschapskaart is de naam gewijzigd in het Cultuurfonds. Dat is misschien wel best, want Prins Bernhard was nou niet bepaald een cultureel bevlogen mens. Zijn naam was aan een fonds geplakt dat zijn ding niet was.

Het fonds mag dan zijn naam van het bordje gepoetst hebben, het zou goed zijn om andere verwijzingen naar onze kleurrijke operetteprins vooral te handhaven, of moeten nu met alle geweld ook alle prins Bernhardlanen en -straten in Nederland omgedoopt worden? Prins Bernhardstraat wordt Burgemeester Oosterhofstraat? Dat heeft hij nu ook weer niet verdiend.

Een Netflix-serie misschien, over Het geheime leven van een Prins?

De tijd zal ondertussen haar werk doen, want wie van de jonge generatie weet tenslotte nog wie Prins Hendrik was?