Naam van Gert Schoonderwoerd op Nunspeets oorlogsmonument

Burgerslachtoffers niet vergeten

Een dag voor de officiële dodenherdenking waren er in Nunspeet ook twee minuten stilte. Plaats van handeling: het herdenkingsmonument in Park 40-45 in deze plaats. Dat monument was uitgebreid tot 136 namen van burgerslachtoffers, van militairen, verzetsmensen, en Joodse oorlogsslachtoffers. Onder de namen die nieuw op een van de vijf zuilen zijn aangebracht is die van Gerardus Andreas Schoonderwoerd, de groenteman uit Oudewater die in 1945 op 24 februari in de omgeving van Nunspeet om het leven kwam, nadat hij onder vuur was genomen door Engelse jagers. Zijn dochter Ada, die ten tijde van het gebeuren nog geen jaar oud was, is woonachtig in Oudewater. Zij maakte met bijzondere gevoelens gebruik van de uitnodiging van het burgercomité dat de initiatiefnemer was van deze bijzondere gebeurtenis.

Emoties

Het was een waardige bijeenkomst met onder meer burgemeester Celine Blom die in haar ontvangstwoordje de nadruk legde op ‘het trekken van lessen uit het verleden’. Voor Ada was de plotse confrontatie met een grote foto van haar vader op het videoscherm een bijzonder moment. “Opeens stond ik oog in oog met zijn aangezicht. Meer dan ooit realiseer je je dan dat de gebeurtenis in 1945 in Nunspeet je eigen leven heeft bepaald”. Na het voorlezen van een speciaal voor de gelegenheid geschreven gedicht met de titel ‘136 Namen’ begaf het gezelschap zich naar het vernieuwde en vergrote monument dat bestaat uit een vijftal zuilen. Nabestaanden ontdeden de zuilen van de zwarte kleden en aansluitend werden alle 136 namen van de oorlogsslachtoffers opgenoemd. Na een minuut stilte en het zingen van het Wilhelmus was er gelegenheid voor een defilé langs de zuilen. Emoties waren er ook op de plek waar de gebeurtenis rond Gert Schoonderwoerd zich had afgespeeld. Pas kortgeleden was er voldoende moed verzameld om deze plaats met eigen ogen te aanschouwen. Vroeger werd Nunspeet en de Harderwijkerweg bewust gemeden. “Toen we in Apeldoorn woonden, gingen we bij uitstapjes met mijn moeder nooit naar de noordkant van de Veluwe.  “Die plek waar het gebeurd is, riep ook emoties op ”, aldus Ada. “De nu oude en kronkelige bomen ter plekke moeten alles gezien hebben.”

‘Oudewater tijdens de Tweede Wereldoorlog’ 

Het verhaal van de Oudewaterse groenteman Gert Schoonderwoerd is genoegzaam bekend. Al in de boekwerkjes die door de schoolhoofden Pollemans en Deurwaarder werden samengesteld, wordt zijn rol in de hongerwinter beschreven en is de daarbij afgedrukte foto er een die in het geheugen gegrift blijft; Een stoere vent met een toekomst voor zich tezamen met zijn knechtje Hans de Bruyn. Tijdens de hongerwinter liet hij zich niet weerhouden er telkens weer op uit te trekken om levensmiddelen te halen voor de Oudewaterse gaarkeuken. Tot in Groningen aan toe. Hij negeerde het dreigende gevaar en raakte bij de beschieting door het duikende vliegtuig zwaargewond. Zijn bijrijder Leo Bode raakte licht gewond en andere aanwezige Oudewaternaren als Jaap Kasbergen en Polsbroeker Aai van Schaik, kwamen met de schrik vrij. Gert Schoonderwoerd -28 jaar oud- overleed nog dezelfde dag aan zijn verwondingen in het noodhospitaal in het nabijgelegen Putten.

‘Een Ereschuld’ 

In ‘Een Ereschuld’ geeft schrijver Theo Pollemans nog meer bijzonderheden prijs over het gezin Schoonderwoerd. Gert en zijn vrouw Cor hadden een onderduiker in dienst die zich op spannende momenten moest verschansen in een zuurkoolvat en op die manier uitzending als dwangarbeider wist te voorkomen. De tochten naar het noorden waren een bijzondere en ook gevaarvolle onderneming. De vrachtwagen -een Ford 1929- was uitgerust met een zogeheten ‘gasgenerator’ bij gebrek aan brandstof/benzine.

‘Het verhaal van ..’

In zijn boek “Het verhaal van Gerard en Marie”, het levensverhaal over zijn beide ouders, vermeldt Tom Streng nog veel meer bijzonderheden over de laatste reis van de groenteman, die een broer was van zijn moeder. Hij geeft de volledige route weer. Vanuit Groningen naar Zwolle. Over de IJsselbrug naar Elburg en vandaaruit naar Nunspeet. Ook het juiste tijdstip -11.45 uur- van de Britse aanval en het moment van overlijden -21.10 uur- wist hij te achterhalen. En ook de plaats van handeling; De Harderwijkerweg.  Zijn bron? De Heemkundige Vereniging Nuwenspete. En via hen kwam hij in contact met Dick Baas, een 80-jarige inwoner van Nunspeet die zich beijverde gegevens te verzamelen over oorlogsslachtoffers die met het verstrijken der jaren in de vergetelheid dreigen te raken. Hij startte een burgerinitiatief dat gehoor vond bij het Nunspeetse gemeentebestuur, dat royale medewerking verleende.

Begrafenis 

Een dag later werd het stoffelijk overschot van Gert Schoonderwoerd door zijn echtgenote Cor opgehaald uit Putten. Op de laatste dag van februari 1945, een mistroostige winterdag, werd Gert begraven op de R.K.-begraafplaats aan de Waardsedijk. Zijn collega-groenteboeren droegen de kist en de bijeenkomst werd geleid door de pastoor. De kinderen Thea (4) en Ada (nog geen jaar oud) ontbraken bij de plechtigheid.

Pas twee dagen na de begrafenis werd er aangifte gedaan van het overlijden van Gert Schoonderwoerd bij de gemeente Oudewater. Op de rouwkaart stond dat hij overleden was door een noodlottig ongeval ... Zo noemde men dat. Voor familieleden was het bepalend voor hun verdere leven.

Gerard van Hooff