Monumenten Blokland en Mastwijkerdijk onthuld

‘Dit is het laatste stuk van de puzzel. Hiermee kunnen we het afsluiten.’

“Emotioneel.” Dat was de eerste reactie van nabestaanden die naar de onthulling van de monumenten waren gekomen in Montfoort. Afgelopen woensdag vielen daar voor hen de laatste puzzelstukjes op hun plaats bij de herdenking en eerbetoon aan de 14 omgekomen mannen, die stierven voor onze vrijheid. Zowel op Mastwijkerdijk als aan Blokland prijkt nu een monument met als logo een Stirling bommenwerper in het vizier. De monumenten werden gemaakt door lokale bedrijven Roestvrijstaal Montfoort en Metaaldirect Montfoort.

Bij het Huis van Montfoort verzamelde zich woensdag een bont gezelschap van genodigden. Aanwezige nabestaanden hadden overnacht in Hotel Montfoort, en lieten weten zich heel welkom te voelen in Montfoort. “Fantastisch wat ze voor ons hebben gedaan”, zo sprak Gordon Garfit zijn waardering uit. Als zoon van de omgekomen Joseph L. Garfit vertelde hij hoe het hem aangreep hier te zijn: “Ik heb mijn vader nooit gekend. Alles wat ik van hem heb, zijn de verhalen, de herinneringen. Dat is moeilijk. Hier in Montfoort voel ik mij wel dichterbij hem. Ik denk dat hij het heel fijn zou vinden, te zien dat ik hem niet vergeten ben, dat ik interesse heb, wil weten wat er is gebeurd. Soms dan heb ik zo even mijn moment met hem. Dan heb ik het gevoel dat hij op mij neerkijkt, en mij laat weten: het is goed. Alles heeft geleid tot waar we vandaag de dag staan. Ons onderzoek heeft vruchten afgeworpen. Mede dankzij de mensen hier in Montfoort, die zich geweldig hebben ingezet, kunnen wij nu dit hoofdstuk afsluiten. Zo voelt het voor mij: als laatste stuk van de puzzel.” Dat werd beaamd door Deveraux, die hier was voor om zijn oom te eren en te gedenken. Garfit en hij stuitten op elkaar in hun zoektocht naar de enige overlevende Harold Mallen. Hem en zijn nabestaanden vonden ze niet. Wel deelden ze onderling hun ervaringen met elkaar. Dat ze elkaar hier in Montfoort na zoveel jaren weer zagen, voelde goed. “Mijn vriendin zei: nu kun je het eindelijk afsluiten”, aldus Deveraux.

Blokland

Bij Blokland was het Arie Spruit die het woord nam en verhaalde wat zijn vader hem had verteld. Hoe in de nacht van 3 februari 1943 een bommenwerper in brand was gevlogen, en in het land was gecrasht. De impact was zo groot dat het vliegtuig een gat maakte van 10 bij 30 meter en vijf meter diep. Ook hier waren recent nog vliegtuigstukken gevonden. Die zijn nu tentoongesteld in St. Joseph bij de tentoonstelling die daar is opgetuigd. Na het blazen van The Last Post, legde een enkeling een bloem op de crashplek, die voor deze gelegenheid even was gemaaid. Daarna vond de onthulling van het monument plaats. Het waren de kleinkinderen van navigator Richard Williams die hier de monumenten onthulden. Na toespraken van burgemeester Petra van Hartskamp, die ook haar dank uitsprak naar de initiatiefnemers, Kees Bazuine, die het verhaal nog eens tot leven bracht en een woordje van Colonel Marc LaFortune (van de Canadese ambassade) was het tijd voor onthulling en kranslegging. Zangeres Hanneke van der Horst zong Land of Hope and Glory, en terwijl het Canadese, het Britse en Nederlandse volkslied werden afgespeeld, rees de scouting de vlaggen van halfstok naar de top. Tijd voor vertrek naar Heeswijk.

Heeswijk

Als eerste werd de plek bezocht, waar de Stirling EH-888 in de Hollandse IJssel stortte. Joke de Wissel vertelde hier hoe zij geïnteresseerd raakte in het verhaal van het vliegtuig, dat zij van overlevering van haar familie had gehoord. “Deze huizen waren er nog niet”, gebaarde ze. “Hier was de boomgaard. Daarnaast woonde mijn opa.” Het was die verwevenheid van dit verhaal met dat van haar familie wat haar ertoe dreef om het verder te onderzoeken. “Het was een warme zomernacht in 1943, dat er een hels kabaal klonk. Een Engels en Duits vliegtuig waren met elkaar in gevecht. Het Engelse vliegtuig werd geraakt en vloog in de brand. Brandend kwam het over de boerderij, dwars door de boomgaard, om vervolgens in de Hollandse IJssel te storten.” Ze schetste een duidelijk beeld, dat indruk maakte op de aanwezigen. Er werd een minuut stilte in acht genomen, een eresaluut gegeven voor de mannen die hier stierven. Op naar de volgende bestemming: Mastwijkerdijk, waar de fly-by van het oude gevechtsvliegtuig natuurlijk niet gemist mocht worden. Exact om 15 minuten over 12 was het vliegtuig al in de verte te zien. Precies op tijd. Tot groot enthousiasme maakte het vliegtuig niet een of twee rondjes, maar een stuk of vijf. “Hij komt weer terug!”, werd er geroepen, terwijl aanwezigen probeerden tegen de zon in het vliegtuig in het vizier te houden. Na de fly-by vond dan eindelijk de onthulling van het monument plaats. Onder grote belangstelling van toegestroomde aanwezigen.

“Wat was het mooi”, verzuchtte Deveraux die achteraf toegaf, dat de onthulling van het eerste monument hem meer had geraakt. “Terwijl dit de plek is waar mijn oom is omgekomen”, zei hij. “Ik denk dat het er toen al allemaal uit is gekomen. Dat was namelijk ook zo mooi.” Na een uitgebreide lunch in St. Joseph, werd aldaar de tentoonstelling geopend, waarbij Ben van Drogenbroek verkleed als piloot het lintje doorknipte. Aanwezigen kregen vervolgens tijd om alles op hun gemak te bekijken, waarna de oorlogsgraven werden bezocht om daar de herdenking voort te zetten. Het was het laatste officiële herdenkingsmoment, maar evenzo beladen.

Dankbaarheid

Matt Johnston, kleinzoon van de omgekomen navigator Williams, liet weten het erg mooi te hebben gevonden om hier aanwezig te zijn. “Omdat het voor mij gaat over mijn opa, die ik nooit heb gekend, staat het wat verder weg, maar het blijft emotioneel.” Hij toonde zijn dankbaarheid voor wat de mensen in Montfoort hadden gedaan voor de nabestaanden. “Dit wil ik graag nog schrijven in een dankwoord aan de Montfoortse bevolking. Het heeft veel voor ons betekend.”

Dankwoord van Matt Johnston, kleinzoon van navigator T. Williams:

One chilly January morning in Colchester, England earlier this year, a mysterious envelope landed on the doorstep of my Mother, Christine Johnston (nee Williams). Post marked Montfoort, it was a missive from Kees Bazuine. Intriguing it was indeed!

The following period has been a history lesson for our family as research led by Kees and my sister, Heather in the UK continued apace.

You see, my Mum never met her Dad. My Mum’s mother, Marjorie was just 3 months pregnant with Christine when Richard (Dick) Williams sadly lost his life in February 1943 as he flew home from a bombing raid over the Nazi regime.

Dick had volunteered to take up arms, defend his homeland and the freedom of Europe. On this fateful day we lost a husband, a father and a future grandparent. We take some solace that at age 34, Dick at least had some life, to meet a woman he loved and father a beautiful daughter in Christine. Sadly, his compatriots were far younger, aged just 19-26, lives cut short in a cruel way.

War is indiscriminate. It kills good and bad people. It is easy to get lost in numbers so vast they are hard to comprehend. Millions lost their lives in WW2 and recent conflicts on our doorstep are repeating this misery right now. And for what? Every single life lost brings devastation and heartbreak to their families. Marjorie never fully recovered from her grief. We also lost her far too young. Their legacy however is my wonderful Mother and her family.

Due to Christine’s ill-health, my wife, Ubie and I were honoured to attend in her stead. Towards the end of a superbly organised day of tribute we sat at Dick’s gravestone. I sat and reflected. As the sun shone, the breeze rustled the leaves and the birds sang, we are comforted that Dick is in good hands. It was a heart-warming moment to meet two beautiful children of Montfoort who, with their Mum offered to watch over Dick’s resting place. So nice, and also important as future generations respect the sacrifices of those who fought for their freedom.

To the organising committee and the people of Montfoort, you did a wonderful job of honouring the losses of these brave fellows: and we truly appreciate that. Thank you.

With love to Montfoort,
Christine, John, Heather, Matt and Ubie Johnston

Sjoukje Dijkstra