Zie je nog sterretjes?

Een derde van alle mensen op aarde kan ‘s nachts het sterrenstelsel de Melkweg niet meer aan de hemel zien door lichtvervuiling. Ook in Nederland is het sterrenstelsel niet te zien.

Ja natuurlijk, dat komt ook door luchtvervuiling, maar lichtvervuiling werkt daar ook voor een groot deel aan mee. Als je voor het eerst bijvoorbeeld in Zuid-Frankrijk op de camping naar de nachtelijke hemel kijkt, weet je niet wat je ziet, ontelbare sterren! In Nederland hebben we dat niet. Sowieso in de Randstad niet. Helaas. Ook heeft nachtelijk licht negatieve effecten op de natuur. Het verstoort nachtvlinders, broedvogels en vleermuizen. Maar ook zoogdieren en mensen kunnen hier last van hebben. Je kunt daar wel eenvoudig wat aan doen, het begint met je er bewust van te zijn. Je kunt ‘s nachts de buitenverlichting uitzetten, afschermen of dimmen. Ook de lichtkleur is van belang.

In Oudewater valt het op dat het tegenwoordig ‘in’ is om een gekleurde rand om het dak van het bedrijfspand te monteren. Juist nu in de winter de blaadjes van de bomen zijn valt dit op. Reden voor een speurtocht waarom dat gebeurt en wat de regels hieromtrent zijn.

Wat zijn de regels?

De speurtocht begint aan de top. Het blijkt dat Nederland landelijk beleid heeft tegen lichtvervuiling, maar dat is minder streng en minder concreet dan veel mensen denken. Het Rijk stuurt vooral op richtlijnen, terwijl gemeenten en provincies de daadwerkelijke regels bepalen. Daardoor zie je grote verschillen per regio. De Omgevingswet stelt dat licht valt onder ‘milieubelasting’, maar geeft geen harde normen voor de maximale sterkte, het kleurgebruik of de nachtelijke verlichting. Gemeenten moeten lichthinder voorkomen of beperken en bedrijven moeten ‘redelijkerwijs maatregelen nemen’ tegen hinder. In de Richtlijnen van de Rijksoverheid staat dat de overheid donkere nachten, donkertegebieden, gebruik van warme kleuren, dimmers en tijdschakelaars stimuleert. Dit zijn aanbevelingen, geen verplichtingen. Daarnaast is er de Wet Milieubeheer. Op basis daarvan kunnen in de milieuvergunning voor een bedrijf voorschriften over hinder van terrein- en reclameverlichting worden opgenomen, ook over het elektriciteitsverbruik. Kanttekening hierbij: als er geen logo of letters op de verlichting staan, is het geen reclameverlichting maar gevelverlichting. Daar gaat dit artikel over.

Provincies mogen wel strengere regels stellen, vooral in natuurgebieden, stiltegebieden en donkerte gebieden. Utrecht heeft als beleid om lichtuitstoot rond natuurgebieden te beperken. Maar daar houdt het wel mee op. De regels moeten van de gemeenten komen. Die kunnen verlichtingstijden beperken, eisen stellen aan gevelverlichting, regels opnemen in het omgevingsplan en maatwerkvoorschriften opleggen bij klachten.

Komen we bij de gemeente Oudewater. Het beleid rondom reclame (waaronder lichtreclame) staat beschreven in de Reclamenota van Oudewater, opgenomen in de Welstandsnota van Oudewater. Heldere richtlijnen voor reclame-uitingen moeten aantasting van het straatbeeld voorkomen en bijdragen aan de kwaliteit van de gemeente, en moeten gelijktijdig ruimte bieden voor economische levendigheid, zo wordt gesteld. Bij lichtreclame moet er een opgave zijn van de lichtsterkte en tijdsduur waarin de verlichting brandt. Lichtreclames dienen zoveel mogelijk energiezuinig te zijn. Uitgangspunt is dat lichtreclames in de nacht tussen 00.00 en 06.00 uur weinig of geen functionele waarde hebben en de verlichting dus gedoofd dient te zijn. Bovendien wordt hiermee zoveel mogelijk lichthinder voor de omgeving voorkomen. Ook de verkeersveiligheid mag niet in het geding komen, er moet rekening gehouden worden met verblinding.

De gemeente eist met lichtreclame terughoudend om te gaan, valt er te lezen in de nota. Zeker in het beschermde stadsgezicht.

Graag wil ik met de eis van terughoudendheid bij lichtreclame van de gemeente in het achterhoofd ook wijzen op de drie lelijke grote verlichte ledschermen langs de doorgaande wegen die ‘s nachts verblindend zijn. Die kunnen ook wel een tandje minder of uit. En wat te denken van het beschermde stadsgezicht van onze historische stad?

Komen we bij de Algemene plaatselijke verordening gemeente Oudewater 2024, de plek om gevelverlichting te regelen. Hoofdstuk 4 gaat over ‘Bescherming van het milieu en het natuurschoon en zorg voor het uiterlijk aanzien van de gemeente’, Afdeling 1 gaat over ‘Geluidhinder en verlichting’. Daar staat niets over gevelverlichting in.

Ten slotte er is ook nog een Omgevingsplan Oudewater over bouwen en verbouwen. Hier staat niets in over reclameverlichting, ledranden of nachtelijke decoratieve verlichting. Dus ook niets over maximale lichtsterkte, beperking van nachtelijke verlichting, kleuren of knipperen, en regels tegen lichtvervuiling. De conclusie is uiteindelijk dat het aan de gemeente is om regels te stellen, maar dat er in Oudewater geen concrete regels en normen zijn voor gevelverlichting, anders dan het algemene beleid zoals hierboven vermeld.

Wat vinden de ondernemers?

Enkele ondernemers waren zo vriendelijk om te vertellen hoe en wat. Dat waren Rietveld Verhuur BV, Plus Heijmans en B&V Techniek, maar natuurlijk zijn er veel meer bedrijven met ledlinten rond het dak.

Bij Rietveld Verhuur BV staat de verlichting op een schemerschakelaar, en brandt de hele nacht. Maar die straalt niet uit richting stad, maar richting polder, met een groene schijn. Het is niet ver dragend licht, je kunt er bijvoorbeeld niet bij werken. Het groen is de kleur die ook als accent in het bedrijfsuitingen terugkomt. John heeft nooit klachten gehad. Met de verbouwing destijds is dit aangebracht, het is een herkenningspunt voor zijn klanten.

Bij Plus Heijmans brandt op dit moment de verlichting de hele nacht vanwege het donkere slechte weer, maar normaal staat die op een tijdschakelaar en is het ‘s nachts uit. Het is ook een beetje voor de veiligheid, geeft hij aan. De intensiteit van het groene licht is meer dan bij Rietveld, maar is wel instelbaar. Marcel heeft nooit klachten gehad, behalve een nieuwe buurman die wat tegen de kassière heeft gezegd, die zou nog eens langskomen, maar niets meer van gehoord. Marcel heeft goed contact met de buren. Het is een uiting van de ‘Plus’ formule en voor Marcel belangrijk voor de zichtbaarheid, hij zit immers niet echt op een zichtlocatie. Het is verder zeer zuinige verlichting.

Bij B&V Techniek staat het ledlint op een tijdklok. Van 11 uur ‘s avonds tot 5 uur ‘s ochtends staat het uit. Timo geeft aan dat dit het aanzicht van het bedrijf is, je ziet het nu overal. Hij heeft alleen positieve reacties gekregen, geen klachten. Aan de stadskant is het gedimd. Het is zeer energiezuinig (op eigen gegenereerde stroom) en uiteraard hebben ze het zelf aangelegd. Het schrikt geen vleermuizen af, ze hebben kasten voor vleermuizen hangen en ook nestjes gehad. Ze hebben ook een ‘groen’ dak.

Tja…

Wat je er ook van vindt, het is voor de bedrijven functioneel voor de herkenbaarheid en zichtbaarheid, en soms ook voor de veiligheid. Sommigen vinden het mooi, anderen weer niet, dat zal altijd zo blijven. Klachten zijn er niet, er wordt rekening gehouden met de buurt, dat is mooi. Er zijn mogelijkheden te dimmen of een tijdklok te gebruiken. Er zijn al de nodige bedrijven die ledlinten hebben, zoals bijvoorbeeld benzinepompen, maar die zijn 24/7 uur open. En gevelverlichting is toegestaan. Al zou ik er persoonlijk niet voor pleiten om ledlinten massaal toe te passen, het moet geen Piccadilly Circus worden. Oudewater is toch een historisch stadje? Handig om toch iets in de lege artikelen in de APV te regelen? Zoals bij lichtreclame?