Het gaat ‘van kwaad tot erger’ met de Van de Pollen uit Montfoort...

Sjoukje Dijkstra

Of je nu Van de Pol, Van der Pol heet of Van de Poll, blijkbaar maakt het geen verschil. Dat zegt Robin van de Poll, die zijn wortels heeft ontdekt in Montfoort. Robin, die zelf in Heemstede woont, zei nog nooit van Montfoort gehoord te hebben, tot hij onderzoek deed naar de geschiedenis van zijn familie. Wat hij ontdekte, dat schreef hij op in een boek ‘Van Quaat tot erger’. In zijn boek doet hij bijzondere onthullingen over de van oorsprong middenstandsfamilie Van de(r) Pol(l) uit Montfoort.

“Wist je dat er nu nog 416.000 levende nazaten van deze ´Pollen´ zijn, waarvan 6.500 die nog de naam in alle mogelijke spellingen dragen?” Robin berekende het met zijn zoon, die wiskundige is. Zijn familie-onderzoek begon hij op een regenachtig weekend tijdens een zakentrip in het buitenland. Dat was het startpunt van zijn reis naar het verleden, die hij aanving met één simpele vraag: “Waar komen mijn voorouders vandaan?” Hij begon te googlen en vond enkele feiten over geboortes, sterfgevallen en huwelijken. Maar het was pas toen hij zich verdiepte in Montfoort en hij de archieven van Woerden en Utrecht doorspitte dat hij stuitte op markante en soms onthullende verhalen. “Ik ontdekte spectaculaire gebeurtenissen die steeds spectaculairder werden. Toen ontstond het idee om een boek te gaan schrijven.”

Meer dan een stamboom

Het resultaat van zijn onderzoek is meer dan alleen een stamboom. Het is een levendig portret van het dagelijks leven in Montfoort en de gehele Republiek in de 17e en 18e eeuw. “Ik vind het interessant het dagelijks leven uit die tijd te schetsen,” zegt Van de Poll. “Ik wilde alle aspecten van het leven onderzoeken.” Tijdens zijn onderzoek stuitte hij op een boek van een Zwitser die Nederland beschreef door de ogen van buitenlanders die in de 17e eeuw in de Republiek woonden. Zo wilde ik het ook doen, als door de bril van een buitenstaander. Daarin stond ook geschreven hoe buitenlanders keken naar de Nederlandse vrouwen. Engelsen en Fransen vonden Nederlandse vrouwen blijkbaar zeer geëmancipeerd, kuis en ook handelingsbekwaam. De kinderen vonden ze onopgevoed. Verder vonden ze ons land ontzettend goed georganiseerd. Alles liep keurig op schema. Beter dan nu zelfs. De post was met tijdstippen tot in detail geregeld. Zelfs post naar Engeland en naar Frankrijk. In Amsterdam was de helft in die tijd buitenlander. Dat waren vooral Walen, Vlamingen, Engelsen en Fransen. Die kwamen hier, omdat wij tolerant waren en omdat we geloofsvrijheid hadden.”

Het leven van zijn voorouders bleek verre van saai te zijn. “Het begint met doodslag”, vertelt Van de Poll. “Dat was door Claes Willemszoon, die zijn grafsteen in de Hervormde Kerk in Montfoort heeft. Hij heeft een kleermaker doodgeslagen.” Van de Poll ontdekte dat dergelijke misdaden vaak werden afgedaan met een ‘zoenbrief’, waarin de families van dader en slachtoffer overeenkwamen om vrede te sluiten en schadeloosstelling te bieden. Dat was in dit geval ook zo. “Dat liep tot in de honderden guldens. In geval van Claes kwam het neer op de waarde van een half huis in die tijd.”

Van kwaad tot erger

Het leven van de Van de Pollen werd alleen maar ingewikkelder naarmate de tijd verstreek. Daarom heet het ‘Van quaat tot erger’. Omdat het van kwaad tot erger ging. “Dit heb ik uit de notulen van de Hervormde kerk gehaald. Daar stond het zo letterlijk in: Van quaat tot erger... Het leven van mijn voorouders is continu vallen en opstaan”, zegt de schrijver. “Wat mij raakte, is dat ze dan weer vervielen in diepe armoede, maar zich elke keer weer terug wisten te vechten. Ze hadden het niet altijd even gemakkelijk. Een aantal van mijn voorouders kwam op de zwarte lijst van de kerk te staan. Dat heeft er zelfs toe geleid dat de familie de overstap naar de katholieke kerk maakte. Montfoort was een katholieke stad met protestants bestuur. 15% was protestant, 85% katholiek. Daarom was het vast makkelijker om je bij de meerderheid aan te sluiten.”

Degene die de overstap maakte, was Susanne van Dusseldorp. “Een sterke vrouw!”, aldus Robin. “Haar man was alcoholverslaafd. Dronkenschap noemden ze dat. Hij kwam op de zwarte lijst van de Hervormde kerk. Haar zoon vluchtte naar Indië en verdween daar. Zijn vrouw, haar schoondochter, bedelde en werd de stad uitgezet. Toen zat Susanne alleen met de kleinkinderen en wat deed ze? Ze stuurde ze naar de katholieke school. Ik vermoed dat ze van katholieke oorsprong was en dat al gewend was. Nog een saillant detail: haar man werd bij haar onder curatele gesteld, vanwege zijn dronkenschap. Kun je je voorstellen? Een vrouw, geen ander familielid. Dat kwam ook omdat ze een brief had geschreven, waarin ze haar nood uitte en waarschuwde dat het slecht zou kunnen aflopen met die dronkenschap. Hij zou de boel in de fik kunnen steken, zo meldde ze. Daar waren ze in die tijd natuurlijk extra huiverig voor.”

Van de Poll heeft vier jaar aan zijn onderzoek gewerkt, gemiddeld een dag of anderhalf per week. De meeste uren bracht hij door in het Regionaal Historisch Centrum Woerden, de archieven van Montfoort en het Utrechts archief. Robin vertelt daarbij in het bijzonder geholpen te zijn door Ada Beerthuizen-van Kooten. “Zij is echt het historisch brein van Montfoort. Ik ben haar erg dankbaar, want ze heeft mij goed op weg geholpen met mijn onderzoek.” Naast zijn werk als auteur heeft Van de Poll een adviesbureau voor projecten in het buitenland en heeft hij zijn eigen gitaarmerk opgezet: Homestead. “Het werk bracht mij in Indonesië, waar ik een familie tegenkwam die gitaren bouwt,” zegt hij. “Van het een kwam het ander.” Op de vraag of er misschien nog een vervolg in zit, antwoordt hij het niet te weten: “Wie weet!”

‘Van quaat tot erger’ is online verkrijgbaar op de site: www.nehemint.nl/van-quaat-tot-erger. Ook bij de Knoperij in Montfoort is het boek beschikbaar. De boekpresentatie vindt plaats op 8 juni in het Rehoboth gebouw tegenover de Hervormde kerk aan de Korte Kerkstraat 5. Aanvang 15.00 uur. Gaarne van tevoren per e-mail aanmelden: rpo@nehemint.nl.