Veel beloven

'Veel beloven, weinig geven - doet een politicus in vreugde leven': een kleine dichterlijke aanpassing mijnerzijds op een bekend gezegde, waarmee overigens niet beweerd wil zijn dat elke politicus een gek is. Het merendeel der 971 kandidaten waar u woensdag op mag stemmen bestaat uit verstandige en redelijke mensen (met het voorrecht van de twijfel over de enkele halve zool die er ook tussen staat). Maar veel beloven doen ze allemaal, en de meeste denken ook dat hun bewonderaars dat onvoorwaardelijk van ze aannemen. Illusies zijn het sterkste product dat het menselijk brein ons telkens weer voortovert, en dat vaak hardnekkig beklijft in ons geheugen. En dat geheugen krimpt in verkiezingstijd altijd tot het formaat van dat van een kip of een garnaal.

Je hebt geen tijd genoeg om alle panels te volgen, radiopraatjes te beluisteren en TV-spotjes te bekijken.

De blonde mevrouw in het zilver wil belasting heffen op vlees, omdat dat volgens haar partij bijdraagt aan het tegengaan van de klimaatopwarming. Haar oppenente in het rood met het geinige zwarte bontmutsje is daar mordicus tegen omdat ze "de gewone man ook zijn gehaktballetje gunt". Mens, waar gáát dit allemaal over, je zou denken dat het cabaret was als het niet zo onnozel en treurig was waar ze twee aan twee of met z'n allen over in discussie gaan. Stem op ons, zegt het spotje, omdat wij voor eerlijke politiek zijn. Desgevraagd is iederéén eerlijk, maar je weet in ieder geval wie van alle politici op jouw stembiljet die er het afgelopen kabinet al bij waren niet eerlijk bezig waren. Lubbers noemde dat: creatief met de waarheid. Dat is inmiddels een stuk verder ontwikkeld, maar tegelijk een selectiecriterium dat in geen enkele kieswijzer voorkomt. Het maakt je keuzemogelijkheden wel effectief beperkter (en dus gemakkelijker) als je alle vergeetachtige jokkebrokken van de afgelopen vier, acht of twaalf jaar achter de zwarte lakstift laat verdwijnen. Wil je stemmen op kamerleden die de afgelopen vier jaar door betonnen muren zijn gegaan voor de geloofwaardigheid van het Vaderland, dan heb je keus uit twee: Renske Leijten en Pieter Omtzigt.

Trump is ons bizarre voorbeeld hoe verblind en verdoofd al die nachtvlinders en konijnen zijn. In het normale leven verstandige mensen, dwepen ze in verkiezingstijd met zo'n zure kop voor wie niks deugt, die alles naar willekeur nepnieuws noemt, beledigingen rondstrooit en aan wie je je dochter nog geen half uur toe zou vertrouwen. 74 miljoen mensen weten dat hij liegt of het gedrukt staat, de boel vernaggelt en zijn zakken vult, en toch stemmen ze op hem.

Nederlandse spotjes tonen kiezers van zowel het vrouwelijk als het mannelijk geslacht die zwijmelend een kartonnen politieke pop staan te bewonderen, al willen ze hem omhelzen, zijn kartonnen aandacht een ogenblik vangen en zichzelf wijsmaken dat hij helemaal voor jou een grote warme banketstaaf meegebracht heeft. Maar dat is slechts een platte belofte: hij is maar tweedimensionaal.

Otto Beaujon