Boeren uit Montfoort laten van zich horen

‘Niemand staat daar voor zijn plezier’

Terwijl veel Montfoorters genieten van hun zomervakantie, brachten verschillende boeren uit de gemeente afgelopen maandag hun middag niet door op het land, maar langs de snelweg bij Vianen en Woerden. Tussen de protesterende boeren stond ook Marc Gerards. Niet alleen namens zichzelf, maar als vertegenwoordiger van het familiebedrijf waar hij uit komt. Volgens de familie Gerards gaat het allang niet meer alleen over stikstof. Als de huidige plannen doorgaan, vrezen zij dat complete familiebedrijven zullen verdwijnen.

Wie denkt dat boeren gemakkelijk een middag vrij kunnen nemen om actie te voeren, heeft volgens Marc een verkeerd beeld. Zijn ouders en broer Frank runnen samen het melkveebedrijf met zo’n 135 koeien. Zelf werkt hij bij een landbouwmechanisatiebedrijf en kon hij daarom namens het gezin aansluiten bij de zichtactie. “Boeren hebben wel wat beters te doen. Niemand stond daar voor zijn plezier. Om vier uur ging iedereen alweer naar huis, want de koeien moesten gemolken worden. Alles wat we die middag niet deden, moest ‘s avonds alsnog worden ingehaald.”

Juist de grote opkomst maakte indruk op hem. Ondanks de drukte op de bedrijven vonden veel boeren toch een manier om aanwezig te zijn. Volgens hem zegt dat genoeg over de ernst van de situatie. “Je zag hoeveel mensen toeterden of hun duim opstaken. Dat deed goed, maar uiteindelijk willen we helemaal niet protesteren. We willen gewoon ons werk kunnen doen.”

Van 33 boeren naar zeven melkveehouders

Dat de landbouw in de regio de afgelopen decennia sterk veranderde, is volgens vader Frits Gerards al zichtbaar als je alleen naar Blokland kijkt. “Toen wij hier begonnen, zaten hier nog 33 boeren. Nu zijn er nog zeven of acht melkveehouders.” Volgens Frank wordt schaalvergroting vaak gezien als iets negatiefs, terwijl die volgens hem juist is ontstaan doordat steeds meer boeren stopten en de kosten bleven stijgen.

“Voedsel is in al die jaren nauwelijks duurder geworden, terwijl bijna alles om ons heen wel fors in prijs is gestegen. Vroeger kreeg je voor een liter melk zelfs meer betaald dan nu. Als je dan hetzelfde inkomen wilt houden, moet je meer liters melk produceren. Zo simpel is het.” Volgens hem is het huidige bedrijf daardoor feitelijk ontstaan uit meerdere kleinere bedrijven die in de loop der jaren zijn verdwenen.

Het idee dat boeren hun bedrijf eenvoudig zouden kunnen halveren, noemt hij onrealistisch. “Als je de helft van je omzet kwijtraakt, verdwijnen je kosten niet voor de helft. Dan kun je je bedrijf simpelweg niet meer draaiende houden. Halveren betekent voor veel bedrijven gewoon stoppen.” Daarbij wijst hij erop dat veel boeren de afgelopen jaren al tonnen hebben geïnvesteerd in emissiearme technieken, terwijl vergunningen vervolgens opnieuw ter discussie worden gesteld. “Dan blijf je als ondernemer met de rekening zitten.”

Meer dan alleen voedsel produceren

Frank ergert zich eraan dat de landbouw steeds vaker als grote vervuiler wordt neergezet. Volgens hem wordt daarbij voorbijgegaan aan hoe een melkveebedrijf daadwerkelijk werkt. “Wij halen gras en maïs van het land. Dat neemt CO2 en voedingsstoffen op. Onze koeien eten dat, produceren melk en mest, en die mest gaat vervolgens weer terug naar het land. Dat is een kringloop.” Juist daarom begrijpt hij niet dat de landbouw volgens hem vooral wordt afgerekend op uitstoot. “Vergelijk dat eens met een auto of een vliegtuig. Die stoten alleen uit en nemen niets op. Toch krijgt steeds weer de boer de schuld.”

Frank vindt dat daardoor een verkeerd beeld van de Nederlandse landbouw ontstaat. Boeren produceren hier volgens hem onder de strengste regels ter wereld als het gaat om dierenwelzijn, voedselveiligheid en milieu. “Als dat hier onmogelijk wordt gemaakt, verdwijnt de voedselproductie niet. Dan verplaatst die zich naar landen waar veel minder regels gelden. We willen in Nederland geen legbatterijen meer, maar vervolgens halen we wel producten uit landen waar die systemen nog gewoon bestaan, zoals Oekraïne.”

Ook de oproep dat boeren zich meer op natuurbeheer zouden moeten richten, begrijpt hij niet. “Dat doen we allang. Wij onderhouden het landschap, houden het veenweidegebied open en zorgen dat de weilanden worden beheerd. Alleen produceren we tegelijkertijd ook voedsel. Als boeren straks alleen nog natuur mogen beheren, verdwijnt die kringloop. Dan moet de belastingbetaler het onderhoud betalen én halen we ons voedsel uit het buitenland.” Volgens Frank zijn er voor het veenweidegebied rond Montfoort bovendien nauwelijks realistische alternatieven. “Deze grond is vooral geschikt voor grasland. Daar horen melkkoeien bij.”

Gevolgen reiken verder dan de boerderij

Volgens Marc wordt vaak vergeten dat niet alleen boeren afhankelijk zijn van de landbouw. Hij ziet dat dagelijks terug in zijn eigen werk bij een landbouwmechanisatiebedrijf. “Transporteurs, loonwerkers, monteurs, leveranciers en mechanisatiebedrijven verdienen er eveneens hun brood mee. Als de landbouw verdwijnt, verdwijnen ook daar banen.” Daarmee raakt de discussie volgens hem veel meer mensen dan alleen de boer op het erf.

Voor de familie Gerards gaat het bovendien niet alleen om een onderneming, maar ook om een stuk familiegeschiedenis. Het melkveebedrijf bestaat al vijf à zes generaties en is volgens Frank veel meer dan een gewone baan. “Boer zijn is geen werk dat je om vijf uur achter je laat. Het is een levenswijze. We zijn er zeven dagen per week mee bezig. Generaties hebben gebouwd aan dit bedrijf. Als dat verdwijnt, raak je niet alleen een onderneming kwijt, maar ook iets wat al generaties lang in de familie zit.”

De familie hoopt daarom vooral op meer begrip. “Je hoeft het niet overal mee eens te zijn”, vult Marc aan. “Maar ga eens met een boer in gesprek en vraag waarom hij zich zorgen maakt. Wij stonden maandag niet langs de snelweg omdat we dat leuk vinden. We stonden daar omdat we vrezen voor de toekomst van onze bedrijven, van de landbouw én van het platteland zoals we dat hier in Montfoort al generaties lang kennen.”