Na de verkiezingen begint de werkelijkheid

Vlak voor verkiezingen klinkt de politiek vaak opvallend eensgezind. Er komen woningen. Het dorpshuis komt er. De leefbaarheid blijft behouden. Er wordt geluisterd naar inwoners. De boodschap is helder en geruststellend, maar dan zijn de verkiezingen voorbij.

De stemmen zijn geteld. De coalitieonderhandelingen beginnen. Partijen die elkaar tijdens de campagne bestreden, moeten ineens samen verder en precies daar begint het ongemak, want coalities bestaan bij de gratie van compromissen.

Wie wil regeren, moet geven en nemen. Dat is niet nieuw. Dat is zelfs de kern van ons politieke systeem. Toch wringt daar iets, want voor de kiezer voelt een compromis vaak heel anders dan voor een politicus.

De kiezer stemt niet op een compromis. Die stemt op een belofte. Juist daar ontstaat de afstand tussen politiek en samenleving.

Neem de dossiers die rond coalitievorming in gemeente Montfoort weer nadrukkelijk naar voren zijn gekomen. Dorpshuis de Vaart, windmolens, de opvang van asielzoekers. Het zijn stuk voor stuk onderwerpen die tijdens de verkiezingscampagne gevoelig lagen en waar inwoners duidelijke verwachtingen bij hebben.

Wanneer vervolgens kort na de coalitievorming blijkt dat plannen opnieuw worden bekeken, kaders verschuiven of eerdere uitgangspunten ter discussie komen te staan, ontstaat onvermijdelijk een vraag.

Wisten partijen dit al voor de verkiezingen? En als dat zo was, waarom werd daar dan niet openlijk over gesproken?

Politici zullen terecht zeggen dat de werkelijkheid soms anders blijkt dan gedacht. Dat nieuwe cijfers op tafel komen. Dat financiële risico’s groter blijken. Dat een coalitie nu eenmaal bestaat uit geven en nemen.

Allemaal waar, maar vertrouwen ontstaat niet doordat bestuurders altijd hun zin krijgen.

Vertrouwen ontstaat doordat inwoners het gevoel hebben dat ze vooraf eerlijk zijn meegenomen in de afwegingen.

Juist daarom is transparantie zo belangrijk. Niet achteraf uitleggen waarom iets toch anders loopt, maar vooraf duidelijk maken welke onzekerheden er zijn. Welke risico’s er bestaan. Welke keuzes mogelijk nog gemaakt moeten worden.

Misschien is dat wel de belangrijkste opdracht voor lokale politici. Niet beloven wat mensen graag willen horen. Al is het puur om zieltjes te winnen, maar eerlijk vertellen wat er nog onzeker is, want een teleurgestelde inwoner kan veel verdragen.

Een inwoner die het gevoel krijgt dat het echte verhaal pas na de verkiezingen op tafel komt, veel minder.

Dan is zo’n promotiefilmpje heel erg mooi. We zullen dit. We zullen dat. Er komt een toekomstbestendig dorpshuis. Er komen oplossingen voor moeilijke dossiers. Maar uiteindelijk worden politici niet afgerekend op hun filmpjes, verkiezingsfolders of Facebookberichten.

Ze worden afgerekend op wat er daarna gebeurt, want iedere keer dat een belofte na de verkiezingen verandert in een heroverweging, een onderzoek of een nieuwe politieke afweging, verdwijnt er weer een stukje vertrouwen.

Vertrouwen is veel moeilijker terug te winnen dan een verkiezing.

Sjoukje Dijkstra