Stemmen zonder keuze?

Met het verdwijnen van Lokaal Montfoort verandert er meer dan alleen een naam op de kandidatenlijst. Voor het eerst in jaren blijft er nog maar één echte lokale partij over: Inwonersbelangen Montfoort-Linschoten. Dat is meer dan een politieke verschuiving. Het betekent dat een belangrijk deel van de lokale politiek voortaan via landelijke partijen zal lopen. En daarmee verandert ook de vraag waar inwoners straks eigenlijk op stemmen.

Stem je straks nog op ideeën, of vooral op personen? Veel kiezers zullen zich laten leiden door bekende gezichten en betrokken mensen uit de stad. Maar wie op een persoon stemt binnen een landelijke partij, kiest uiteindelijk toch ook voor die partij. En daarmee voor het beleid en de koers die elders worden bepaald.

Neem de VVD in Montfoort. Die presenteert zich als een lokale partij met eigen accenten, maar uiteindelijk is het gewoon dezelfde VVD die landelijk jarenlang de toon zette. De partij die onder de altijd lachende Mark Rutte ons land volgens velen bestuurlijk heeft uitgehold en steeds afhankelijker maakte van besluiten van buitenaf. Inmiddels zit Rutte bij de NAVO en klinkt er steeds hardere taal over oorlog en bewapening, alsof dat vanzelfsprekend is geworden. Wie lokaal VVD stemt, kan niet doen alsof dat allemaal niets met elkaar te maken heeft.

Dat roept een ongemakkelijke vraag op: hoe zinvol is lokaal stemmen eigenlijk nog?

Je zou kunnen zeggen dat het weinig uitmaakt. Veel besluiten worden toch al genomen op provinciaal, landelijk of Europees niveau. Windmolens, stikstofbeleid, natuurregels: gemeenten lijken vaak slechts uitvoerders van beleid dat elders wordt bedacht. Dan is de gemeenteraad soms niet meer dan een loket waar inwoners hun bezwaren kunnen indienen.

Maar juist daarom is lokaal stemmen misschien belangrijker dan ooit.

Een sterke lokale regering kan tenminste nog proberen om grenzen te stellen. Kan opstaan tegen plannen die van bovenaf worden opgelegd. Kan zich verzetten tegen beleid dat niet past bij een kleine stad in het Groene Hart. Als gemeenten geen tegengeluid meer laten horen, wordt alles vanzelf doorgedrukt: van windmolens tot stikstofmaatregelen en boerenuitkoop.

Daar komt nog iets bij. In Montfoort klinkt al langer gemor over hoe besluiten tot stand komen. Over regels die niet altijd voor iedereen hetzelfde lijken te gelden. Over plannen die voor de één mogelijk zijn en voor de ander niet. Veel inwoners spreken dat niet hardop uit, maar het wantrouwen is er wel.

Misschien ligt daar wel de echte opgave voor de komende jaren. Niet alleen nieuwe plannen maken, maar zorgen dat het bestuur weer betrouwbaar en transparant wordt. Dat regels voor iedereen hetzelfde zijn. Dat vriendjespolitiek geen kans meer krijgt.

Misschien is dat wel waar deze verkiezingen werkelijk over gaan. Niet over links of rechts, maar over vertrouwen. De vraag is alleen nog: stemmen we straks echt voor verandering, of alleen voor een ander gezicht op dezelfde stoel?

Sjoukje Dijkstra