Oude stadsgezichten komen tot leven in De Knoperij

In De Knoperij is momenteel een bijzondere expositie te zien met historische gravures en prenten van Montfoort. Initiatiefnemer en verzamelaar Peter Versloot vertelt bevlogen over de totstandkoming van de tentoonstelling, waarin toeval, betrokkenheid en liefde voor lokaal erfgoed samenkomen.

De aanleiding voor de expositie ontstond toen een inwoner zich meldde met een bijzondere vraag. “Er kwam iemand binnen die vertelde dat hij een verzameling oude gravures en prenten van Montfoort had”, vertelt Versloot. “Hij ging verhuizen naar een zorginstelling en wilde er eigenlijk vanaf. Of wij er een expositie van konden maken en ze aan nieuwe eigenaren konden helpen. De helft van de opbrengst zou dan voor ons zijn. Dat vonden we natuurlijk niet alleen financieel interessant, maar vooral ook historisch.”

Al snel groeide het initiatief uit tot iets groters. “Die meneer had er zo’n vijfentwintig. Toen dachten wij: we hebben zelf in de loop der jaren ook prenten gekregen, bijvoorbeeld uit nalatenschappen. We zijn gaan kijken wat we dubbel hadden. Daar kwamen er ook een stuk of twintig uit. Ik had er thuis nog een paar liggen, dus die hebben we er ook bij gedaan. Uiteindelijk hingen er zo’n vijftig prenten aan de muur.”

Zeldzame beelden van oud Montfoort

De collectie biedt een bijzonder inkijkje in het Montfoort van eeuwen geleden. Foto’s bestonden immers nog niet. “Van oud Montfoort hebben we nauwelijks beeldmateriaal. Je bent echt afhankelijk van gravures”, legt Versloot uit. “Montfoort was destijds geen grote stad, maar wel een invloedrijke. Kunstenaars kwamen hierheen om stadsgezichten te tekenen en gravures te maken. Daardoor hebben we nu prachtige afbeeldingen.”

Sommige prenten spreken extra tot de verbeelding, zoals een romantisch stadsgezicht met kasteel en IJsselplein. “Dat soort afbeeldingen zijn typisch Nederlands. Amerikanen en Japanners die hier op bezoek komen, willen zo’n prent soms meenemen als souvenir. Ze vinden het een romantisch tafereel. En dan moet je bedenken dat zo’n afbeelding driehonderd jaar oud is.”

Meer dan vier eeuwen oud

De ouderdom van sommige stukken maakt diepe indruk. “De oudste die hier hangt is uit 1616, dus meer dan vierhonderd jaar oud”, vertelt Versloot. Bijzonder detail is dat niet elke afbeelding historisch helemaal klopt. “We hebben er eentje die gespiegeld is. De toren zit links, terwijl die rechts hoort te zitten. Dat soort fouten ontstonden bij het drukproces. Maar juist dat maakt het verhaal erachter interessant.”

Vrijwel alle prenten komen oorspronkelijk uit boeken en atlassen. “Mensen knipten ze eruit omdat ze het mooi vonden om aan de muur te hangen. Daardoor zijn complete boeken soms uit elkaar gehaald.”

Een van de meest bijzondere stukken vindt Versloot zelf een gravure van de provincie Utrecht uit circa 1750. “Die is prachtig ingekleurd. Dat maakt hem zeldzaam en ook prijziger. De waarde wordt bepaald door kwaliteit, inkleuring en zeldzaamheid. Van sommige prenten zijn er misschien maar enkele tientallen bekend. Aan details is de echtheid vaak te herkennen. Deze kaart zat in een atlas en was opgevouwen. Je ziet de vouw nog lopen. Daaraan weet je dat hij authentiek is.”

De tentoonstelling toont niet alleen kopergravures, maar ook latere technieken. “Rond 1850 kwam de lithografie op, een druktechniek met lichtdruk in plaats van koperplaten. Ook daarvan hangen hier voorbeelden.”

Kwetsbaar erfgoed

Dat de prenten de tand des tijds zo goed hebben doorstaan, blijft bijzonder. “Veel hebben altijd in boeken gezeten of opgeborgen gelegen. Dan zie je hoe gaaf ze nog zijn. Maar hang je ze honderd jaar in de zon, dan vergelen ze. Dat geldt eigenlijk voor alle afbeeldingen.”

Restauratie is mogelijk, maar vraagt vakmanschap. “Experts zeggen soms: je kunt ze bleken. Maar dat zou ik nooit durven. Als het misgaat, ben je de tekening kwijt.” Nog vóór de officiële opening bleek de belangstelling groot. “Tijdens het inrichten kwamen mensen al binnenlopen. We hadden er een paar voor het raam gezet en die trokken meteen aandacht. Inmiddels zijn er al zeven verkocht.”

De prijzen lopen uiteen, afhankelijk van staat en zeldzaamheid. Ook minder perfecte exemplaren vinden soms een nieuwe eigenaar. “Niet alle prenten zijn gaaf. Sommige hebben scheurtjes of verkleuring. Maar ook dat heeft z’n charme.”

Persoonlijke passie

Versloot spreekt niet alleen als organisator, maar ook als verzamelaar. “Ik heb zelf een vrij complete collectie van Montfoort-prenten. Ik denk niet dat ik nog iets mis. Maar alles ophangen lukt niet. Mijn vrouw houdt meer van kleurrijke schilderijen, dus je moet een beetje rekening houden met elkaar”, lacht hij.

Juist daarom is de expositie voor hem extra waardevol. “Hier kun je alles laten zien. En voor bezoekers is het bijzonder om te zien hoe Montfoort er driehonderd jaar geleden uitzag. Zonder deze gravures hadden we dat beeld nooit gehad. Zelfs de maquette van het kasteel is op basis van dit soort afbeeldingen gemaakt.”

Met de tentoonstelling krijgen historische stadsgezichten niet alleen een podium, maar ook een nieuw thuis. “Het is mooi als ze weer bij liefhebbers aan de muur komen te hangen”, besluit Versloot. “Zo blijft de geschiedenis zichtbaar.”

De expositie prenten en gravures is vanaf woensdag te bewonderen in de Knoperij.