Expositie Knoperij komt met nieuwe Bevrijdingsverhalen

Bevrijdingsdag in Montfoort op 7 mei?

Terwijl de rest van Nederland op 5 mei Bevrijdingsdag viert, had Montfoort in 1945 nog weinig te vieren. “Op 5 mei liepen hier nog SS’ers door de straten”, vertelt Peter Versloot van stadsmuseum De Knoperij. “Het was nog gevaarlijk. Pas op 7 mei konden ook wij zeggen: we zijn vrij.” Die minder bekende geschiedenis vormt onderdeel van de expositie ‘80 jaar vrijheid en wederopbouw’, die nog tot eind juni te zien is in het museum aan de Keizerstraat. “Deze expositie zit weer boordevol nieuwe en niet eerder gedeelde verhalen en objecten.”

Op een regenachtige woensdagmiddag kwamen twee bezoekers uit Bergambacht bij toeval binnen. Hun geplande fietstocht viel in het water, dus besloten ze spontaan een plaats in de regio te bezoeken waar ze nog niet eerder waren geweest. “Ze kozen voor Montfoort en belandden zo hier”, vertelt vrijwilliger Marijke Eskes. “Ze waren verrast door wat ze aantroffen - en dat horen we vaker.”

Van plaatjesboek naar publieksproject

Het herdenkingsjaar begon met een actie van de plaatselijke supermarkt, waarbij inwoners plaatjes konden verzamelen voor een album over de geschiedenis van Montfoort. “Dat boek was - en is - een groot succes”, vertelt Peter. “Nog steeds komen mensen plaatjes vragen of een album kopen.”

De kleine foto’s van verenigingen in het album zorgden ervoor dat mensen met een loep moesten turen om bekenden te herkennen. “Dat bracht ons op het idee om dertien van die beelden uit te vergroten”, zegt Peter. “Die hangen nu in De Knoperij op A2- en A3-formaat, met een boek erbij waarin bezoekers kunnen noteren wie ze herkennen. Zo geven we de mensen op die foto’s hun naam terug.”

Verhalen van oorlog én opbouw

De tentoonstelling voert de bezoeker niet alleen langs de donkere oorlogsjaren - van de schrik in mei 1940 tot de opvang van vluchtelingen uit de Betuwe, het verzet en de uiteindelijke bevrijding - maar legt nadrukkelijk ook de focus op de periode van wederopbouw. “Dat was een minstens zo bepalende tijd”, zegt Peter. “Alles moest opnieuw worden opgebouwd, en juist in die jaren ontstond er zoveel saamhorigheid.”

Originele objecten zoals een radio, een petroleumstel met een recept voor tulpenbollen, en een houten kist van Jacob Kijzer - waarin naar verluidt zijn militaire kleding werd bewaard - worden afgewisseld met zeldzame foto’s en persoonlijke verhalen. En er is nog ruimte voor aanvullingen: het museum roept inwoners op om verenigingen of groepsfoto’s uit die tijd aan te dragen die mogelijk nog ontbreken. “We willen zoveel mogelijk samenbrengen van wat Montfoort in die jaren heeft gedragen”, aldus Peter.

Continu in beweging

De tentoonstelling is mede opgebouwd uit de enorme collectie van De Knoperij. “We hebben hier zo’n 2500 objecten in de oudheidskamer liggen en 4000 foto’s zijn inmiddels gedigitaliseerd”, vertelt Peter. “De grootste uitdaging is niet het vinden van materiaal, maar juist het maken van een selectie.”

Wat het museum extra levendig maakt, is dat bewoners regelmatig spullen komen brengen. “Laatst kwam er iemand binnen met een grote houten kist die van Jacob Kijzer geweest is”, zegt Peter. “Daarin heeft hij naar verluidt zijn uniform bewaard. Zulke bijdragen houden de collectie in beweging en maken het persoonlijk.”

Het verenigingsleven als ruggengraat

Juist in de schaarste van de wederopbouwjaren bloeide het verenigingsleven op. “Mensen zochten elkaar op”, zegt Marijke. “Er ontstonden koren, sportverenigingen, toneelgroepen - zoals VVM, MSV, Ons Genoegen en St. Carolus. Dat gaf structuur en verbondenheid.”

Een bijzonder voorbeeld is de bouw van het Knopenbad, het zwembad dat door Montfoorters zelf werd aangelegd. “Mijn vader was destijds betrokken bij de inzamelingsactie”, vertelt Marijke. “Maar hij is daarna zijn hele leven penningmeester van het zwembad gebleven. Dat zegt veel over hoe mensen zich inzetten voor elkaar in die tijd.”

Een fiets met een verhaal

Een ander opvallend object in de expositie is de fiets van Jacob Kijzer - gemaakt in fietsenzaak Eskes. “Kijk maar”, wijst Marijke op het bordje. “Daarom is het ook nog zo’n goede fiets”, lacht ze. “Hij is gemaakt in de fietsenzaak van mijn opa, die later overging op mijn vader”, vertelt ze. Sinds december is Marijke actief betrokken bij De Knoperij, als gastvrouw én als mede-inrichter van de tentoonstelling. “Het is betekenisvol werk. Je doet iets terug voor de gemeenschap.”

Levend geheugen van Montfoort

Peter benadrukt het belang van het blijven doorgeven van verhalen. “We hebben vijf jaar geleden tien Montfoorters van 85+ geïnterviewd. Zij vertelden over razzia’s, onderduikers, dubbellevens in het verzet. Zulke verhalen verdwijnen als we ze niet vastleggen. En dan beseffen nieuwe generaties straks niet meer hoe kostbaar vrijheid wel niet is.” “Mijn generatie heeft nooit oorlog gekend”, zegt Marijke. “Dat is iets om heel dankbaar voor te zijn - en om bij stil te blijven staan.”

Praktische informatie

De expositie ‘80 jaar vrijheid en wederopbouw’ is tot eind juni 2025 te zien in Stadsmuseum De Knoperij, Keizerstraat 25 in Montfoort. De toegang is gratis. Openingstijden: woensdag t/m vrijdag van 13.30 tot 16.00 uur en zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur. Meer informatie: [www.oudmontfoort.nl](http://www.oudmontfoort.nl)