Slechte mensen, goede mensen?

Zo met net de kerstdagen achter de rug, de buik gevuld, en de gedachten gevuld met goede voornemens, baart het wereldnieuws mij eigenlijk vrij consistent zorgen. Mensen zijn in staat tot de meest gruwelijke handelingen. Net als gelukkig de meeste mensen begrijp ik daar niets van. Dat roept bij mij wel de vraag op of sommige mensen wellicht van oorsprong slecht zijn. Of juist goed. Of iets van beide. Of…

Eigenlijk is gruwelijkheid van alle tijden. Ik ben geïnteresseerd in geschiedenis, vooral de oude. Daaruit blijkt dat het eigenlijk altijd zo geweest is. Lees alleen het oude testament maar, ook al voortdurend bonje. Of de biografie van Mao, je weet niet wat je leest. Is dan de stelling correct dat mensen van nature slecht zijn? Zo simpel is het (gelukkig trouwens) niet. Er is geen duidelijk antwoord hierop te vinden. Blijkens de literatuur heeft iedereen wel egoïstische trekjes, of jaloezie, of onverschilligheid, of bruutheid… Anderzijds hebben mensen ook zorgzame trekken, kunnen ze samenwerken, empathie tonen of zichzelf voor het grotere goed wegcijferen. De wetenschap komt er niet uit. Het is wel sterk afhankelijk in welke sociale omgeving je opgegroeid bent. Als je uit een veilige omgeving komt en je je gezien en ondersteund voelt, neig je meer naar de goede karaktereigenschappen. Als je uit een stressvolle of angstige omgeving komt waar je van alles tekortkomt, kun je neigen naar de slechtere eigenschappen. Maar de situatie, of machtssituatie, waar je in zit kan ook bepaalde eigenschappen triggeren. Wie herinnert zich nog het experiment waarbij de ene groep vrijwilligers zogenaamd in de gevangenis zat, en de andere groep vrijwilligers de bewaking was. Dat liep uit de klauw, tot aan sadisme aan toe. Onverwacht. Mensen kunnen overdag ook een brute baan hebben en thuis poeslief zijn, of precies andersom.

Positief is dat mensen van oudsher wel proberen goede leefregels op te stellen. In de oertijd was veel onverklaarbaar en zochten de oermensen verklaringen; zo kwamen de goden op de proppen. Die later religies werden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de tien geboden uit de christelijke traditie. Leefregels waren toen ook al nodig. Andere religies kennen ook iets dergelijks. Wel weer jammer dat ondanks die leefregels het vaak wel botst tussen religies. Veel oorlogen hebben een religieuze component. Typisch, niet? Poetin gebruikt het geloof wanneer het hem uitkomt, hij omhelst patriarchen van de kerk, maar of hij gedoopt is of niet is onduidelijk. Hij stelt bijvoorbeeld dat de plek op De Krim waar vorst Vladimir van Kiev zich liet kerstenen voor Rusland is wat de tempelberg is voor de joden, maar dat is vrij zeker propaganda. Een en ander rijmt zich niet met zijn oorlogsmisdaden. Trump noemt zich christen, mogelijk alleen om christelijke stemmen te winnen, want om nu te zeggen dat hij zich volgens christelijke maatstaven gedraagt…

Maar… of mensen per definitie slecht of goed zijn is dus niet te zeggen. Het goede nieuws is dat volgens mij de meeste mensen goed zijn. Vanuit mijn activiteiten voor De IJsselbode heb ik eerlijk gezegd nu pas in de gaten hoeveel vrijwilligers in allerlei verbanden in Oudewater en omgeving druk in de weer zijn om de gemeenschap verder te brengen. Dat zal elders ook zo zijn. Vaak stil op de achtergrond, ik had daar geen zicht op. Zoals het gezegde luidt: ‘dat schept de burger moed’. Ik hoop dat mensen die vanuit hun omgeving in een ‘slechte rol’ terecht gekomen zijn, een keer wakker worden en hun handelen vanuit een breder perspectief kunnen zien, het perspectief van normale leef- en fatsoensregels! En niet vanuit hun eigen ‘gelijk’. Moet toch kunnen?

Ik wens iedereen een gezond, gelukkig en vredig 2026 met veel muziek!