‘Bescherm onze gezondheid en nachtrust’

Maandenlang hebben omwonenden en actiegroep Papekop Tegen Windturbines de grondeigenaren in het zoekgebied Montfoort-Oudewater gewezen op de mogelijke gevolgen van windturbines. Ook de Linschotense Athena Koekkoek stuurde meerdere brieven, ondersteund met eigen berekeningen over geluidsoverlast, gezondheidsrisico’s en maatschappelijke kosten. Vooral de gevolgen van laagfrequent geluid baren haar zorgen.

In maart richtte Athena zich met een open brief tot de grondeigenaren. Ze vroeg hen geen contracten te ondertekenen voordat onafhankelijk onderzoek zou zijn gedaan naar de mogelijke gevolgen van windturbinegeluid. “Wij hebben meerdere ernstige zorgen over de plaatsing van windturbines in onze directe omgeving: over slagschaduw, horizonvervuiling, stijgende zorgkosten, waardedaling van woningen en de handhaafbaarheid van de geluidsnormen. Maar één zorg springt er bovenuit en maakt ons het meest ongerust: laagfrequent geluid.”

Eind september schreef ze opnieuw naar Landgoed Linschoten, ditmaal met eigen berekeningen voor drie windturbines uit een onderzochte opstelling bij Papekop. “U bent eigenaar van grond waarop windturbines zijn voorzien. Ik schrijf u opnieuw, omdat ik u nodig heb voor de bewoners van Papekop, Woerden en Linschoten. Zonder uw grond komt er geen windpark. U kunt dus voorwaarden stellen die wij als omwonenden niet kunnen stellen. Ik vraag u: bescherm onze gezondheid en onze nachtrust.”

Geluid dat verder reikt

Een van haar belangrijkste bezwaren betreft laagfrequent geluid, de lage tonen die windturbines produceren. “Laagfrequent geluid is een laag gebrom dat heel ver reikt. Het gaat dwars door muren en ramen heen, ook als alles dicht is en als het een beetje tegen zit begint het binnenshuis ook nog resoneren waardoor het geluid nog harder wordt”, schreef Athena aan het landgoed.

Volgens haar houden de gebruikelijke geluidsberekeningen onvoldoende rekening met de omstandigheden tijdens bepaalde nachten. Wanneer het op de grond vrijwel windstil is, kan het op de hoogte van de turbinewieken nog stevig waaien. Dat verschijnsel heet windschering. De turbines blijven draaien, terwijl het achtergrondgeluid op de grond ontbreekt.

Athena ontwikkelde hiervoor zelf een rekenmodel, waarin ze de gebruikelijke geluidsberekening vergelijkt met een uitgebreidere berekening. “Ik wilde vooral de maatschappelijke kosten in beeld brengen, omdat daar bij besluiten nauwelijks over wordt gesproken.” Het model gebruikt onder meer KNMI-gegevens over weersomstandigheden en het landelijke woningregister (BAG) om te berekenen hoeveel woningen mogelijk met geluidshinder te maken krijgen. Daarbij kijkt ze niet alleen naar hoorbaar geluid, maar ook naar laagfrequent geluid en infrageluid. Voor de berekening van gezondheidsschade gebruikt ze hinderpercentages uit wetenschappelijk onderzoek, geschatte zorgkosten en de waarde van verloren gezonde levensjaren. Ook de mogelijke waardedaling van woningen wordt afzonderlijk berekend.

Athena liet in haar eigen rekenmodel verschillende soorten nachten meewegen. “Bij alternatief E (zie kaartje red.), is er op een rustige nacht hinder tot 900 meter. Op 59 nachten per jaar reikt het tot 2.000 meter, de paarse ring op mijn kaart. Op 71 nachten per jaar zelfs tot 5.000 meter. Het gebrom is er dus elke nacht; alleen de afstand verschilt. Natuurlijk gaat het om berekeningen en niet om daadwerkelijke metingen. Het model bevat aannames en geeft geen exacte voorspelling, maar laat wel zien wat volgens mij in de gebruikelijke geluidsberekeningen buiten beeld blijft.”

Geen afzonderlijke norm

Een ander bezwaar is het ontbreken van een afzonderlijke landelijke wettelijke grenswaarde voor laagfrequent windturbinegeluid. “En hier zit de kern: voor laagfrequent geluid bestaat in Nederland geen norm. Er valt dus niets te toetsen en niets te handhaven”, schrijft Athena. Ze wijst daarbij op Denemarken, waar wel een specifieke grenswaarde voor laagfrequent geluid binnenshuis geldt.

Ook heeft ze kritiek op de manier waarop hoorbaar turbinegeluid wordt beoordeeld. Volgens haar kunnen jaargemiddelden verhullen hoeveel hinder bewoners tijdens afzonderlijke nachten ondervinden. “Samen met het jaargemiddelde betekent dat: een omwonende die ‘s nachts wakker ligt, kan bijna nooit aantonen dat de norm wordt overschreden. Op papier beschermt de norm ons wel, in de praktijk niet.”

Daarom vroeg ze de grondeigenaren om geen verplichtingen aan te gaan voordat er afspraken zouden zijn gemaakt over een afzonderlijke norm voor laagfrequent geluid, een harde nachtnorm, het stilzetten van turbines bij overschrijdingen en een nulmeting vóór de besluitvorming.

Wie betaalt de rekening?

Athena onderzocht daarnaast wat de mogelijke gevolgen financieel zouden betekenen. Ze berekende voor de onderzochte opstelling bij Papekop over een periode van 25 jaar ongeveer 118 miljoen euro aan maatschappelijke kosten door hoorbaar geluid, waaronder ruim 79 miljoen euro aan waardedaling van woningen.

“De maatschappelijke kosten zijn immens”, schreef ze op 23 september in een aanvullende mail aan het landgoed. “Slaapverstoring en verlies van woongenot leiden tot gezondheidsschade, zorgkosten en waardedaling van woningen.”

De bedragen zijn afkomstig uit haar eigen rekenmodel, waarin aannames over hinder, gezondheidsschade en woningwaarden zijn verwerkt. Athena zette de uitkomsten af tegen de geraamde investering van ongeveer 23 miljoen euro in de turbines.

“Een groot deel van die kosten heet ‘geaccepteerd risico’. Dat is niet hetzelfde als vergoed”, waarschuwde ze de grondeigenaren. “Die rekening komt terecht bij uw buren in Linschoten, Papekop en Woerden.”

Links de officiële berekening van windturbinegeluid bij Cattenbroek, rechts een alternatief model waarin het geluid aanzienlijk verder reikt.