Verkiezingen Tweede Kamer

Met de verkiezingen voor de Tweede Kamer in aantocht, waag ik mij toch eens aan een politieke column. Nee, geen zorgen, ik propageer geen bepaalde partij. Gelukkig is iedereen vrij te vinden en te kiezen wat hij of zij wil. Het gaat mij om ons politieke systeem. Ik meen daar iets van te vinden, mede daar bestuursrecht en staatsrecht onderdeel waren van mijn studie. Met de grondwet van 1848 is Johan Thorbecke de grondlegger van het parlementaire stelsel. Best wel lang geleden. Soms worden goede ideeën ingehaald door de praktijk. Neem het Vluchtelingenverdrag uit 1951. Dit verdrag, overigens een prima idee, is opgesteld in een andere tijd, in een heel andere context. Niet voor niets gaan stemmen op om dit verdrag te actualiseren. Maar goed, dat is een andere discussie.

Het parlementaire stelsel bestaat dus al 177 jaar. Het is daarom niet vreemd dat er wel wat verbeterpunten zijn te noemen, die ik ook om mij heen hoor. Laten we beginnen met de zogenaamde ‘zetelroof’. Volgens artikel 67 van de Grondwet worden Kamerleden gekozen op persoonlijke titel. Zij mogen hun zetel behouden als ze de partij verlaten en als ‘eenpitter’ verder gaan. Het is dus geen roof, zij hebben er recht op. Echter, mijn ervaring is dat mijn stemgedrag bepaald wordt door het programma van een partij, in mindere mate door de persoon. Komt bij dat bij een grote partij, de meeste stemmen naar nummer een of nummer twee van de partij gaan. Zeker verder op de lijst is het aantal persoonlijke voorkeurstemmen verwaarloosbaar. Het aantal stemmen van iemand die bijvoorbeeld op plaats 25 of 30 staat is zo gering, dat het op zichzelf in de verste verte geen zetel zou geven. Verdient dat dan een eigen splinterpartij? Want wie vertegenwoordigt hij/zij dan? Versnippering draagt niet echt bij aan de kwaliteit van de politieke beslissingen. Een ‘eenpitter’ heeft meestal geen eigen ondersteunend team, noch overal verstand van. Ook grappig, om als vrijwilliger te helpen bij het stembureau, moet je een cursus volgen. Wellicht ook een idee voor Kamerleden, alvorens ze een zetel bezetten? Het is maar een gedachte.

Over versnippering gesproken, Nederland heeft een van de meest toegankelijke parlementen van Europa. Het kost het ongeveer €13.000,- om als nieuwe partij mee te doen, en je hebt 30 voorkeurstemmen per kieskring nodig. Duitsland hanteert een kiesdrempel van 5%. België kent een kiesdrempel van 5% per kieskring. In Nederland heb je ongeveer 0,67% van de stemmen nodig voor een zetel in de Tweede Kamer. Een kiesdrempel zou het aantal partijen verminderen, dat maakt coalitievorming en besluitvorming makkelijker. Een behoorlijke efficiencywinst. Het zou ook kleinere partijen stimuleren om zich te verenigen en zodoende zetels te halen. Daarmee kunnen kleinere groepen of standpunten toch gehoord worden. Bijkomend voordeel van een kiesdrempel is dat je die ook zou kunnen toepassen op zetelroof. Ideetje?

We gaan een stapje verder, nu we toch aan het hervormen zijn. De Eerste Kamer werd in 1815 ingesteld als een ‘goedmaker’ om de toenmalige elite van de Zuidelijke Nederlanden (gewesten) tegemoet te komen. Eigenlijk een uitruil om de vorming van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden niet te blokkeren. Niet echt een valide reden. De Eerste Kamer beoordeelt wetvoorstellen op juridische kwaliteit, uitvoerbaarheid en consistentie met bestaande wetten. Ze kijkt niet naar politieke wenselijkheid. Tot zover de theorie. Helaas is de praktijk weerbarstiger en lijkt het soms meer te hellen naar politieke wenselijkheid. Niet de bedoeling. We hebben ook nog de Raad van State, die kijkt voordat een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gaat naar de juridische kwaliteit, uitvoerbaarheid, consistentie met bestaande wetgeving, en of het voorstel past binnen het staatsrechtelijk kader. Klinkt bekend, enige overlap? Hier zou ook eens over nagedacht kunnen worden.

Ik blijf altijd hopen dat het in de politiek beter gaat. Bovenstaande gedachten kunnen helpen, maar zal je niet terugvinden in de partijprogramma’s, jammer. Iets van snijden in eigen vlees. Maar bovenal hoop ik dat fatsoen en inhoud weer ten volle terugkeren in de politiek. We mogen weer naar de stembus. Voorop staat: ga vooral stemmen! Mijn advies is niet naar de poppetjes te kijken of de tranentrekkende debatten, maar vooral naar de partijprogramma’s. Zoek naar verbinding, niet naar uitsluiting. ‘Samen’, net als bij Sesamstraat (weet u nog?), is dat nu zo moeilijk? De kieswijzers zijn vrij beperkt, in de programma’s staat veel meer. Die zijn te vinden op de sites van de partijen. Er staat vaak ook een samenvatting bij (gelukkig!). Succes met je keuze! En met het (veel te) grote stemformulier.

Wim Klever