Oekraïners in Oudewater, wie zijn wij?

Al enkele jaren kom ik langs de locatie op Statenland waar woonunits staan waar Oekraïense vluchtelingen in gehuisvest zijn. Ik zie er eigenlijk nooit iemand, wat bij mij vragen oproept zoals wie en hoeveel mensen wonen er nu, wat doen ze, hoe zien zij hun opvang en hun toekomst?

De oorlog en de opvang

In februari 2022 brak de oorlog uit tussen Rusland en Oekraïne, eufemistisch door de despoot in Rusland ‘speciale operatie’ genoemd. Vanaf het begin was het echter al duidelijk dat het om een grote oorlog in Europa ging. Die helaas nog steeds niet is uitgewoed. Poetin hoopte in drie dagen tijd met vlag en feestgedruis als ‘bevrijder’ binnengehaald te worden, nu na drie jaar heeft hij wellicht in de gaten dat hij daar, en nu bijna wereldwijd, niet geliefd is. Het gevolg is een grote vluchtelingenstroom naar Europa, en dus ook naar Nederland, en naar Oudewater. In maart/april 2022 kwamen de eerste Oekraïense vluchtelingen naar Oudewater, zij werden opgevangen in gastgezinnen die hun hart en hun huis openstelden. Hierbij speelt de organisatie Takecarebnb een rol, zij maken de matches tussen vluchtelingen en gezinnen die voor drie maanden bijvoorbeeld een statushouder, of in dit geval Oekraïense vluchtelingen, in hun huis opnemen. Naarmate de oorlog langer duurde is dit toch een beslag op die gezinnen, en kocht de gemeente Oudewater tien woonunits van Daiwa House Modular Europe in Willeskop voor de opvang van veertig Oekraïners die op het Statenland bij het zwembad geplaatst werden. In september werden de units geopend. Er zijn twee units van zes personen, zeven van vier en één van twee. Het is van tijdelijke aard, immers, daar worden na verplaatsing van het zwembad huizen gebouwd.

Het COA speelt hierin overigens geen rol, de gemeenten hebben de regie. Steden hebben van overheidswege een inspanningsverplichting. Dat Nederland Oekraïense vluchtelingen moet opvangen heeft te maken met de Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïne van de Europese Unie. De Richtlijn geeft Oekraïense vluchtelingen in landen van de Europese Unie, waaronder Nederland, recht op opvang en medische zorg. Minderjarige kinderen hebben recht op onderwijs. Het geeft ook de mogelijkheid om te werken. Als de Oekraïners onder de richtlijn vallen, mogen ze tot 4 maart 2027 in Nederland blijven. Men valt onder de richtlijn als ze na november 2021 zijn vertrokken uit Oekraïne. De Oekraïners in Oudewater zijn allen hierheen gekomen nadat de oorlog uitbrak. Wat daarna moet gebeuren is nog niet duidelijk, de overheid buigt zich daar nu al over. De oorlog duurt en duurt…

Wat doet Oudewater?

Oudewater heeft 58 Oekraïense ontheemden opgenomen. Een deel woont in de gemeentelijke opvang Statenland en een deel bij particulieren. Woerden heeft er in totaal 256.

Een aantal Oekraïners die in Oudewater kwamen, was in november 2021 al weggetrokken uit hun thuisland, zij konden toen negentig dagen visumvrij in Nederland verblijven. Oudewater vangt voornamelijk alleenstaande moeders met kinderen op. Er zijn negentien kinderen onder de achttien bij. In Oudewater moeten mensen een huisvestingsvergunning aanvragen voor sociale huurwoningen. Oekraïense vluchtelingen die onder de richtlijn vallen kunnen deze vergunning niet krijgen. De mensen die werken betalen een eigen bijdrage voor de exploitatiekosten (gas, water, licht, internet e.d.). De eigen bijdrage is voor alle werkenden gelijk namelijk € 244,22 per werkende volwassene (max. € 488,44 per gezin). De meesten werken, zij mogen en willen dit ook, maar het is vaak wel fabriekswerk onder hun niveau. Een kleine groep Oekraïense vluchtelingen krijgt per maand leefgeld van € 252 voor eten en € 62 voor kleding. Overigens kost dit de gemeente Oudewater niets, de overheid geeft een rijksbijdrage die alles dekt, ook de aanschaf van de woonunits. Het is zelfs zo, blijkens de Begrotingsraad 2025 van de gemeente, dat de gemeente in 2025 meer vergoeding ontving dan dat er kosten werden gemaakt, te weten € 125.000. Overigens hebben de vluchtelingen een (weliswaar uitgeklede) basisverzekering op basis van de Regeling medische zorg Oekraïners, door het rijk betaald. Ook hebben zij via de gemeente een WA-verzekering, een ongeluk zit immers in een klein hoekje. Grappig is ook dat toen de toenmalige burgemeester de opvanglocatie op het Statenland opende, er bijna niemand was, want velen waren al aan het werk!

De kinderen zaten in eerste instantie in internationale schakelklassen, taalklassen, en daarna in het reguliere onderwijs. De Oekraïense taal houden de kinderen ook bij, ze volgen zelf online Oekraïense taallessen. Voor wie dat nodig heeft is er psychische hulp door een Oekraïense psycholoog. Met de meesten gaat het goed maar voortdurende oorlog en de onzekerheid van het bestaan hier, eist bij sommigen zijn tol, aldus de gemeente. De partners zitten vaak in het leger, voor zover bekend zijn de partners (gelukkig) niet gesneuveld. Maar het is zwaar, op het moment hebben ze geen perspectief waar het naar toe moet. De gemeente geeft aan zeer blij te zijn met alle vrijwilligers die zich ingezet hebben en inzetten voor deze groep. Zoals de taallessen door IKO-vrijwilligers. Daarnaast zijn taallessen ingekocht om de werkkans te vergroten.

Kateryna

De reis

Kateryna is een van de bewoonsters van Statenland. Zij vindt het prima om haar verhaal met de lezers te delen, daar is ze blij mee. Zeker ook omdat zij zo dankbaar is voor de opvang in Nederland. Zij is 46 jaar, gescheiden en heeft twee kinderen, een zoon van 15 en een dochter van 24. Zij is een hematoloog, een medisch specialist die zich bezighoudt met de diagnose en behandeling van aandoeningen van het bloed, bloedvormende organen (zoals beenmerg) en lymfeklieren.

Ze woonde zevenhoog in een huurflat in Kiev, waar ze ook in het ziekenhuis werkte. Ze was net doende om een huis te kopen via een voorkeursregeling voor medici in Kiev, tot de wereld ineens totaal veranderde. Om vier uur ‘s ochtends in februari 2022 was er ineens een explosie zoals zij nog nooit gehoord had. Terstond was iedereen buiten op straat. En hysterisch. Ze kreeg gelijk het advies direct weg te gaan. Ze had kinderen, een huurhuis en geen partner, en kon zo weg. Ze heeft wat spullen bij elkaar geraapt, vooral kleren voor de kinderen, en haar kat, hup in de auto en weg. Samen met een paar auto’s met haar ouders en vriendinnen. De eerste gedachte was dat het maar voor een paar weken zou zijn, ze wilde naar West Oekraïne. Onderweg daarnaartoe bleek dat de Oekraïense dorpjes nu controleposten hadden, en werden ze zelfs een keer beschoten. Een angstreactie? Ze zijn doorgereden naar Polen, waar ze tien dagen hebben gezeten. Daar was het veilig. Haar ouders wilden echter met hun hond terug naar hun huis, en dat deden ze. Kateryna reed door naar Duitsland. Na twee dagen daar werd ze door haar vriendin Olga uitgenodigd om naar Oudewater te komen. Olga was eerder met de eerste bus vluchtelingen vertrokken en in Oudewater terecht gekomen. Met Olga en haar twee kinderen zaten ze bij een gastgezin van Annemarie. Dat duurde zes of zeven maanden, toen kon ze in de inmiddels opgeleverde woonunits in Statenland. Zij woont nu met Olga en haar zoon in één unit. Olga en haar zoon hebben ieder een eigen slaapkamer, Kateryna slaapt op de bank in de kamer, zij wil niet met haar zoon op één slaapkamer slapen. Maar dat vindt ze geen probleem. Haar dochter heeft een plek gevonden in Duitsland waar ze op de filmacademie zit.

En dan hier…

Kateryna wil graag haar werk hier in Nederland weer oppakken, dat gaat echter niet zonder slag of stoot. Er zijn allerlei eisen. Ze moet een BIG-registratie hebben, daar moeten alle zorgverleners in geregistreerd zijn, anders mag je in Nederland in elf zorgberoepen niet werken. Daarvoor moet je natuurlijk de taal goed kennen, Nederlands op het niveau B2. Dat heeft ze inmiddels, ze wil doorgaan naar het hogere C1. Ze praat al best goed Nederlands. Daarnaast moet ze allerlei toetsen doen of ze medisch bekwaam is. Alle diploma’s moeten vertaald en beoordeeld worden. Zij is daar tot nu toe erg druk mee, het kost veel studietijd. Zij hoopt over een half jaar tijd de registratie te verkrijgen, waarmee ze in haar echte beroep aan het werk kan. Nu werkt ze nog op twee plekken, in het Máxima Medisch Centrum (kinderoncologie) in Utrecht is zij tolk voor Oekraïense kinderen. Daarnaast werkt ze twee dagen per week in de Jacob-kliniek in Haarlem, waar ze zich bezighoudt met palliatieve zorg. Eigenlijk is ze te druk voor sociale contacten, geeft ze aan. Al doet ze wel een dansklas in Oudewater, en in de zomer ging ze met haar zoon naar het zwembad. Ze praat graag Nederlands, bijvoorbeeld een praatje met de kassière in de supermarkt.

Ze heeft haar keuze gemaakt, ze wil sowieso in West-Europa blijven, bij voorkeur in Nederland. Ze heeft nu al veel geïnvesteerd in taallessen (zijn niet allemaal gratis), de Nederlandse cultuur en gewoonten. Zij heeft ook niet veel om voor terug te gaan; geen huis, haar vader is inmiddels overleden, en voor de kinderen is het ook de vraag wat zij doen. Zij tekent wel aan dat bij de andere vrouwen op Statenland die een partner hebben en die in het leger zitten het mogelijk anders is. Of daar een eigen huis hebben. Daar is twijfel. Die vrouwen hebben het moeilijker. Zij voelt zich hier welkom en is dankbaar: “een klein land met een groot hart”. Zij hoopt na de oorlog met Oudewaternaren een busrit naar Kiev te kunnen maken om te laten zien hoe mooi Kiev is (of was...).

Diner en filmavond

Op 14 november was er een filmavond en diner georganiseerd door de Oekraïense jongedames Kateryna (een andere dame dan hierboven), Polina en Svitlana (de keukenchef) voor belangstellenden en buurtgenoten, en natuurlijk met de andere Oekraïense. Met hulp van Sarah Bekkers, de cultuurcoach. Er was veel belangstelling, een kleine veertig man, een gemengd gezelschap. Er werd gestart met een gezamenlijk diner met traditionele Oekraïense borsjtsj en syrnyky. Heerlijk overigens! Daarna werd gekeken naar ‘Alles goed’, een indrukwekkende documentaire van Petra en Peter Lataster. De film volgt drie Oekraïense vrouwen - Natascha, Svitlana en Zoia - die door de oorlog hun thuisland moesten verlaten. In Nederland proberen zij een nieuw leven op te bouwen, terwijl ze worstelen met gemis, onzekerheid en herinneringen. Tegelijkertijd vinden ze kracht en troost in het koken en in kleine momenten van verbondenheid. Het resultaat is een ontroerend portret vol hoop en veerkracht. En dat was het, bij vlagen ongemakkelijk om te zien.

Na afloop waren er gesprekken. Ik kwam in gesprek met Dimitri, een veertiger die met twee dochters en zijn vrouw in Nederland is. Zijn oudste dochter had al voor de oorlog een vriend in Oudewater, waar ze ook al een paar keer geweest was, vandaar dat ze hier terecht zijn gekomen. Eerst kwam zijn vrouw met de andere dochter. Hij kwam zelf acht maanden later, hij was ernstig ziek geweest met hartklachten en heeft daar een eigen huis en een zaak. Nu werkt hij in Nederland in de machinebouw (programmering). Zijn broer zit in het leger. Hij durft geen toekomstvisie te hebben, hij zegt te leven bij de dag, de toekomst is onbekend.

Epiloog

Het horen van deze verhalen uit de eerste hand ervaar je heel anders dan je vanuit de media verneemt. Voor mij was het verhelderend, ik hoop dit ook uit te dragen met dit artikel. Mooi dat de avond goed bezocht was!