Expositie over het kasteel in De Knoperij

Sjoukje Dijkstra

Iedereen in Montfoort kent het kasteel wel. “Mensen lopen erdoorheen, fietsen erlangs. Ze weten dat je er kunt trouwen, eten en dat daar het stadskantoor is, maar daar houdt het dan ook wel een beetje mee op”, zegt Lex van Wijk van De Knoperij. Met een expositie in De Knoperij hoopt hij dat daarin verandering komt, want, zegt hij: “We hebben heel veel ontdekt over het kasteel. Een van de grootste verrassingen voor mij was dat het kasteel niet rechthoekig is geweest, maar een ringburcht was.”

Volgens Lex is ‘alles wat je vertelt voor 90% van de mensen nieuw’. “Weinig mensen weten hoe het kasteel er nu echt uit heeft gezien. Naar aanleiding van de expositie hebben we best veel nieuwe dingen ontdekt.” Vol enthousiasme vertelt hij over de strijd tussen de graven van Holland en de bisschop in Utrecht, en hoe in die tijd stukken wildernis verdeeld werden, waarbij de grenzen niet altijd even duidelijk waren. “Montfoort lag uiteindelijk op de grens Holland/Utrecht. Het kasteel werd rond 1170 gebouwd. Rond 1100 waren het de monniken die ontdekten dat je het veen bruikbaar kunt maken. Daarvoor was het ontoegankelijk. Toen lag het vier tot zeven meter hoger. Na duizend jaar ontginning is het gezakt, want veen bestaat voor negentig procent uit water.”

Maquettebouwers gezocht

Lex laat tekeningen zien die hij heeft gemaakt van hoe het geweest moet zijn. “Hier en daar zijn fundamenten gevonden. Daarmee hebben we een reconstructie gemaakt.” Het zijn niet de eerste tekeningen die hij maakt. “Ze zijn 40% betrouwbaar. Op basis hiervan zijn we nu een maquette aan het maken. Een ochtend in de week zijn een aantal mensen aan het bouwen en in de loop van de expositie zullen we dit langzaam maar zeker opbouwen. Dat doen we samen met Jan van Loon, die was etaleur en maquettemaker. Tegen de tijd dat Monumentendag voorbijkomt, hopen we dat het af is.” Lex geeft aan dat ze voor het bouwteam nog wel een of twee mensen zoeken die het leuk vinden om mee te helpen. Dat is één ochtend in de week op donderdag.”

Tuchtschool

In het museum is een tijdlijn te zien hoe het kasteel door de jaren heen geweest is, en welke functies het heeft gehad. Na het rampjaar in 1672 toen de Fransen het kasteel opbliezen, heeft het gediend als burgemeesterwoning bijvoorbeeld, en in de laatste periode voor de huidige bestemming was het een tuchtschool voor meisjes van 1870 tot 1968. Meisjes van vier tot 18 jaar kwamen hier. “Aanvankelijk alleen als ze door justitie geplaatst werden. Later kwam er een minder streng regime naast voor meisjes die uit huis geplaatst werden. De meisjes kregen er wel een goede opleiding. Zo kregen ze handwerken, strijken, poetsen, koken, maar ook lezen en schrijven. Er zijn foto’s van meisjes die strijken en tijdens de kookles.”

Verhalen

In De Knoperij worden twee verhalen van meisjes uitgelicht. Mientje en Stientje. Mientje kwam in de kostschool terecht, omdat ze een paar klompen had gestolen. Ze was nog maar vier jaar. Zij werd niet oud, want op haar dertiende jaar overleed ze. Ze schreef brieven aan het thuisfront, vertelt Lex. Zo is er ook meer over haar bekend. Van Stientje denkt hij dat ze een goede tijd heeft gehad in Montfoort. Later keerde ze terug om hier in Montfoort te wonen. Ook was ze nog in contact met haar handwerkjuffrouw. Van haar erfde ze drie poppen, die ze heeft aangekleed in een daags tenue, zondags tenue en juf tenue. “Dat is helemaal zelf gemaakt”, vertelt Lex. “Die poppen hebben wij hier nu in de etalage staan.” Het zijn verhalen die de geschiedenis tot leven brengen en wat het volgens Lex ook zo leuk maakt. “Genoeg te ontdekken en bekijken”, zegt hij. De expositie is deze hele zomer te bekijken, tot september.