Sfeervolle 4 mei plechtigheid in Michaëlskerk

Door: Gerard van Hooff 9 mei 2023, 14:00 Algemeen

Het oplezen van de namen van de omgekomen medeburgers uit Oudewater blijft altijd het meest aangrijpende deel van de 4 mei-bijeenkomst. Twee basisschoolleerlingen, David en Felicia, kweten zich van deze taak en vooral het uitspreken van de leeftijden van de oorlogsslachtoffers komt altijd hard aan. Vaak mensen die een heel leven voor zich hadden dat abrupt werd afgebroken. Achtenvijftig in getal!

Dit keer was gekozen voor een korte lezing vol op Oudewater betrekking hebbende feiten en gebeurtenissen met het verhaal van de Barbara Mary als meest aansprekende gebeurtenis. Bij ontstentenis van de samensteller werd de lezing uitgesproken door Marga Smits. Voorafgaand las de basisschoolleerlinge Anne-Roos een door haar zelfgeschreven gedicht voor met de titel ‘Leven met Oorlog’.

Oudewater en de Tweede Wereldoorlog

Bij monde van Marga Smits -letterlijk- kregen de aanwezigen een overzicht gepresenteerd dat Aad Kuiper voor de gelegenheid had samengesteld. Hierin werden de gebeurtenissen die Oudewater schokten op een rij gezet voorzien van de beleving hiervan door de plaatselijke bevolking. Bijvoorbeeld over de opvang van landgenoten die huis en haard hadden moeten verlaten vanwege de oorlogshandelingen. Het van zijn post ontheffen van burgemeester Van Doorninck en zijn vervanging door de NSB-burgemeester Zweitse de Vries begin 1942 was een volgend geschiedenisfeit. Onderduikers passeerden de korte revue en ook het ontstaan van de LO, de hulporganisatie waaraan gemeentesecretaris =Den Boer leiding gaf. Anno 1943 kreeg de bezetting een naargeestig karakter en dat uitte zich ondermeer in het op transport stellen van de Joodse familie Vos naar Auschwitz.

Barbara Mary

Bij deze gelegenheid stond het verhaal van de Barbara Mary centraal. Plaatsgenoot mevrouw Van de Gun vertelde haar bevindingen aan collega Aad Kuiper en die op zijn beurt maakte er bijgaand artikel over. Het eind van de Oudewaterse oorlogsperikelen omvat de gebeurtenissen op de 5e mei als het op de Waardsedijk tot een treffen komt tussen SS’ers en leden van het verzet uit Oudewater. Het kost dertien levens. ‘Een oorlogseind onder een grimmig gesternte’, aldus de samensteller. Er zijn 58 mensen bekend die rechtstreeks verbonden aan Oudewater het leven lieten in verband met de Tweede Wereldoorlog.

Boodschap

Het slotwoord omvatte deze boodschap: ‘Een regime dat onderscheid maakt naar iemands genetische achtergrond, genderidentiteit, levensbeschouwelijke overtuiging, politieke gezindheid of op welke grond dan ook, lijnrecht staat tegenover … vrijheid. Juist in deze inmiddels in onze steeds gefragmenteerder geworden samenleving voorziet de Nationale Dodenherdenking in een grote behoefte: op dit moment zijn we één samenleving, een samenleving waarin vrijheid, verdraagzaamheid, gelijkwaardigheid en solidariteit belangrijk zijn’.

Het muzikale intermezzo waarmee de bijeenkomst was gestart -De Speeltuin van Marco Borsato- kreeg hierna een vervolg dat voor het gevoel de eerste bijdrage van het muziekgezelschap overtrof. De uitvoering van ‘Requiem for a Soldier’ was hoogstaand en de akoestische mogelijkheden van het kerkgebouw werden volop benut. Nadat stadsdichteres Greja van Turenhout haar bijdrage had gelezen, werd buiten de stoet geformeerd. Met de militairen en de tamboer aan het hoofd van de stoet.

Bij het monument aan de Waardsedijk

Zangkoor De Banier en leden van de Muziekgroep Oudewater zorgden bij het Oudewaterse monument voor de muzikale omlijsting. Daar werd door de honderden aanwezigen twee minuten stilte in acht genomen nadat Cees de Waal de Taptoe had geblazen. Vervolgens werden twee coupletten van het Wilhelmus gezongen. In zijn toespraak stond burgemeester D.C. de Vries niet alleen stil bij het thema van dit jaar maar besteedde hij vooral aandacht aan het verschijnsel desinformatie. Met een aantal voorbeelden uit de vroegere en wat recentere geschiedenis benoemde hij de invloed van deze vorm van beïnvloeding van bevolkingsgroepen. Wijzend op het ontstaan van het volkssentiment dat in Duitsland tot de tweede Wereldoorlog had geleid, wees hij op het historische feit dat de geallieerden zich in WO 1 van deze strijdwijze hadden bediend en voor de Duitsers een leerschool waren geweest. Waren schriftelijke propagandamiddelen in eerdere oorlogen als aanstichter te benoemen, in onze huidige tijd zijn het beelden die bevolkingsgroepen op het verkeerde been kunnen zetten en geesten rijp maken voor agressieve oorlogsdaden. Met de komst van meer nepnieuws en ook nog eens kunstmatige intelligentie lijkt in dezen het hek van de dam. Ook in Nederland woedt een informatie-oorlog die polariserend werkt, crises veroorzaakt en mensen vatbaar maakt voor gevaarlijke ideologieën. De burgervader riep op tot waakzaamheid in dezen.

Kranslegging

Na de kransleggingen door onder anderen het Oudewaterse college, leden van de gemeenteraad, de gezamenlijke kerken, een tweetal Oekraïense vluchtelingen en een aantal particulieren, volgde het defilé langs de graven van de omgekomen bemanningsleden van de Barbara Mary. Op de beide begraafplaatsen waren de graven van andere oorlogsslachtoffers getooid met een Nederlandse vlag.