Winddossier molen De Valk krijgt politiek staartje

Waar de molenaars van molen De Valk deze zomer alarm sloegen over hun windvang, luiden nu initiatiefnemers Mark Veenbrink en Eelco Veltman de noodklok. Volgens hen wordt de voorlopige voorziening die de molenbiotoop moet beschermen vooral ingezet om hun bouwplannen bij de Molenstraat en de Willeskopperpoort te blokkeren. “Wat eerder zonder bezwaar kon, wordt nu ineens als probleem gezien. Als dit het nieuwe beleid is, wordt bouwen rond de molen feitelijk onmogelijk. Zelfs een dakkapel kan dan niet meer”, stellen zij.

Veltman werkt al elf jaar aan de herbouw van de Willeskopperpoort, een historische toegangspoort aan de rand van het centrum van Montfoort. In een vroeg stadium werd uitgegaan van een bouwhoogte van circa elf meter en bevestigde een toenmalig voorzitter van de molenstichting dat er vanuit de molen geen bezwaar was. Toch stokte het traject. Gemeentelijke kaders werden aangescherpt en de maximaal toegestane bouwhoogte teruggebracht naar zeven meter en plaatselijk nog lager. Het verplichte windonderzoek uit 2017 werd wel ingediend, maar bleef jarenlang zonder inhoudelijke beoordeling.

Ook een tweede plan, drie woningen aan de Molenstraat, liep vast nadat parkeerregels veranderden en de gemeente een voorlopige voorziening instelde die de molenbiotoop aanscherpte. “Het gaat allang niet meer over inhoud, maar over beleid”, zegt Veenbrink. “Wat eerst mocht, mag nu niet meer.”

Beoordelingen stapelen zich op

Het windonderzoek uit 2024 voor de Molenstraat werd wél beoordeeld, door erfgoedbureau EAGM. Een partij met veel kennis van molenbiotopen, maar ook met een duidelijke inhoudelijke betrokkenheid. Een van de molenaars van De Valk is bovendien in dienst van het bureau, al benadrukte de gemeente Montfoort dat hij niet bij de beoordeling betrokken was. EAGM voegde eigen analyses toe die verder gingen dan een technische toets. De gemeente noemt dat niet ongebruikelijk en stelt dat EAGM is gevraagd te toetsen vanuit het gemeentelijk uitgangspunt en het maatschappelijk belang. Over de inhoud wil zij verder niet ingaan zolang het proces loopt.
Om twijfel bij andere partijen weg te nemen, schakelde de gemeente vervolgens ook stichting De Hollandsche Molen in, hoewel die organisatie haar adviesrol voor gemeenten juist heeft beëindigd en zich profileert als belangenbehartiger van moleneigenaren. “Hierdoor voelt het alsof het dossier richting een uitkomst wordt geduwd”, aldus Veenbrink en Veltman. “Inmiddels lijken de toetsingen te zijn afgerond, maar wachten we nog steeds op een reactie van de gemeente.”

Verschillende maten

Juist uit documenten die via Woo-verzoeken zijn verkregen, blijkt dat vergelijkbare projecten eerder anders zijn beoordeeld. Zo werd appartementencomplex De Zwaan, ruim tien jaar geleden gebouwd in dezelfde omgeving, vergund zonder windonderzoek. In het bestemmingsplan werd de molenbiotoop zelfs volledig losgelaten, mede op basis van de opvatting dat de wind in die richting al door de kerk werd weggenomen. Bezwaren van omwonenden over windvang werden toen verworpen.

Waarom die redenering nu niet meer wordt gevolgd, wordt in de stukken niet toegelicht. Ook is uit de Woo-documenten niet gebleken dat nieuwe technische inzichten aanleiding geven tot de huidige aanscherping. Er is geen nieuw windvangprobleem vastgesteld en geen inhoudelijke weerlegging van het windonderzoek uit 2017 of dat uit 2024. Wel laten de stukken zien dat regels in de loop van de tijd steeds strikter worden geïnterpreteerd, zonder expliciet besluit. Volgens Veltman en Veenbrink bevestigt dit het beeld dat de molenbiotoop niet alleen wordt beschermd, maar ook als beleidsinstrument wordt ingezet.

Peutz over windonderzoek en molenbiotoop

Peutz, het ingenieursbureau dat in 2017 en 2024 windonderzoek uitvoerde rond molen De Valk, noemt het uitzonderlijk dat bij De Zwaan destijds de molenbiotoop volledig uit het bestemmingsplan is gehaald zonder windtechnische onderbouwing. “Wij hebben niet eerder gezien dat een molenbiotoop op die manier wordt geschrapt. Dat is bijzonder.”

Het bureau blijft achter de conclusies van de uitgevoerde onderzoeken staan en stelt dat de invloed van de bouwplannen op de windvang zeer beperkt is. Peutz geeft aan te hebben aangeboden het rapport toe te lichten, maar daar is tot op heden geen gebruik van gemaakt. “Gemeente Montfoort is nog steeds van harte welkom.” De suggestie dat windonderzoeken ‘te koop’ zouden zijn, wordt nadrukkelijk weersproken. Volgens Peutz bepalen feiten en meetgegevens de uitkomst, niet de opdrachtgever.