Waarom stemt Lokaal Montfoort ineens vóór het windmolenplan?

De stemming rond de RES-herijking in de gemeenteraad van Montfoort legt een opvallende politieke draai bloot. Op maandagavond 8 juli stemde een meerderheid van de raad in met de herijking van de Regionale Energiestrategie (RES), een plan waarin gemeenten in de regio afspraken maken over duurzame energieopwekking. Lokaal Montfoort, jarenlang fel tegenstander van dit regionale energieplan, stemde nu ineens vóór. Daarmee sloten zij zich aan bij hun ideologische tegenpolen van PAK en de ChristenUnie - partijen die ze eerder fel bekritiseerden wegens hun “blinde vertrouwen” in de provincie.

Wat is er aan de hand?

Het voorstel betrof de RES-herijking (Regionale Energiestrategie), waarin gemeenten gezamenlijk doelen stellen voor duurzame opwek van energie, met als (omstreden) richtdoel: 1,8 TWh in de regio.

Lokaal Montfoort gaf eerder aan dat ze liever uit de RES zouden blijven, om te voorkomen dat hun open, landelijke gebied als ‘opvangplek’ voor windmolens van andere gemeenten zou fungeren. Toch stemde de partij nu vóór - naar eigen zeggen om de wethouder “onderhandelingsruimte” te geven aan de provincietafel, in de hoop zelf invloed te houden op het soort en de hoogte van toekomstige windturbines.

“Tegenstemmen lost niets op”, stelt raadslid Mat Herben. “In 2021 hoopten wij nog dat de VVD in de Tweede Kamer en Provinciale Staten tegen dwang zouden stemmen, maar helaas is dat niet gebeurd. Als wij nu heel stoer zouden tegenstemmen, drukt de provincie het gewoon door en staan we met lege handen.”

Volgens Herben gaat de onderhandelingsruimte niet over het RES-doel zelf, maar over de manier waarop dat ingevuld wordt. “Als wij niet meepraten, hebben wij geen inspraak in zaken als netcongestie, zonneweiden langs de A12 en Mastwijk, of over energiecoöperaties waardoor de energierekening van burgers kan dalen.”

Onderhandelingsruimte of schijncontrole?

Lokaal Montfoort betoogt dat meedoen de enige manier is om iets in de melk te brokkelen te hebben, nu het Rijk en de provincie steeds vaker aanwijzingsbevoegdheden inzetten. Maar deze redenering houdt geen steek, zeggen tegenstanders: wie ja zegt tegen het RES-doel van 1,8 TWh, verliest juist zijn onderhandelingspositie. Want dan is het regionale doel al vastgesteld, en is de provincie vrij om Montfoort met extra opgaven op te zadelen.

SGP-raadslid Samuel van den Berg reageert fel: “Lokaal Montfoort vaart een zigzagkoers. En daar kan onze gemeente de dupe van worden met nóg meer windmolens in ons open landschap. Ook Montfoort heeft zich nu immers achter het grote regionale doel van 1,8 TWh gesteld. Daar gaat RES-herijking over; dat doel is het enige waar alles om draait.”

Strategisch verlies verpakt als realistisch compromis

Herben vergelijkt verzet tegen de RES met vechten tegen windmolens à la Don Quichot. Maar deze fatalistische houding (”we worden toch overruled”) klinkt eerder als berusting dan als strategie. De keus om dan maar te polderen met de provincie lijkt vooral ingegeven door angst, niet door regie.

Herben geeft aan dat Lokaal Montfoort liever drie ‘normale’ windturbines op één locatie ziet dan twee keer twee mega-windturbines, omdat er dan een milieueffectrapportage verplicht is. “Als de provincie toch twee keer twee megaturbines wil doordrukken, zal Lokaal Montfoort tegenstemmen en achten wij een gang naar de bestuursrechter kansrijk.”

Van den Berg bestrijdt die voorstelling: “Daarover valt helemaal niets te stemmen door onze raad. Als de provincie dit kiest, krijgen wij in Montfoort helemaal geen raadsvoorstel. Het was nú het moment om tegen te stemmen, en dat moment heeft Lokaal Montfoort aan zich voorbij laten gaan.”

Overtuigingen ingewisseld voor bestuurlijke pragmatiek?

Lokaal Montfoort riskeert hiermee haar geloofwaardigheid: jarenlang verzetten tegen de RES, om vervolgens vóór te stemmen op een moment dat de argumenten tegen juist sterker worden (verhoogde doelen, gebrek aan planuitvalmechanisme, een provincie die overruled). De partij verliest daarmee haar onafhankelijke positie als lokale tegenkracht.

Wie stemden tegen - en waarom?

VVD, SGP, D66 en Inwonersbelangen stemden tegen. Zij betoogden dat het proces ondemocratisch is verlopen, dat het doel van 1,8 TWh te hoog ligt, en dat de focus op windmolens op landbouwgrond een slechte ruimtelijke keuze is. “De onderhandelingsruimte die we hádden, is juist weggegeven”, stelt Van den Berg. “Lokaal Montfoort had de beslissende stem.”

Wat nu?

De gemeenteraad buigt zich later dit jaar over het lokale afwegingskader: waar kunnen windmolens eventueel komen, hoe hoog mogen ze zijn, wat zijn de eisen qua geluid, natuur en participatie? Volgens Van den Berg is dat bij zoekgebied 24 volledig aan de gemeenteraad zelf, en is er dus geen sprake van een onderhandeling met de provincie. Zoekgebied 24 is een gebied ten oosten van Linschoten, waar de gemeente Montfoort zelf kaders mag stellen voor windenergie. “Heel verwarrend dat de suggestie wordt gewekt dat hierover onderhandeld moet worden.”

Bij Papekop (zoekgebied 8) voert de provincie de regie. Daarover is de gemeente wel in gesprek, onder meer over energiecoöperaties en netcongestie. Maar ook daarvoor was volgens Van den Berg het omarmen van de RES-herijking niet nodig: “We zijn over deze thema’s al in goed gesprek.”

Het laatste woord hierover is ongetwijfeld nog niet gezegd.