De gevaren van de politieke flanken

Politiek vanuit het midden is zeker niet zaligmakend. Ik weet het. Partijen benoemen problemen vaak nauwelijks, laat staan dat ze met concrete oplossingen komen. Liever schuiven ze ze voor zich uit. U kent de dossiers die al jaren - soms decennia - spelen en waar nog altijd geen knopen in worden doorgehakt: mest, stikstof, arbeidsmigratie, klimaat, onderwijs… Politieke kopstukken lijken vooral bezig met hun eigen positie en die van hun beperkte achterban. Niet met het algemeen belang, dat zou vragen om het benoemen van pijnlijke keuzes en een eerlijke verdeling van lasten - waarbij de sterkste schouders uiteraard het meeste dragen.

Toch is politiek vanuit de flanken - laten we eerlijk zijn - nog veel, veel erger.

De geschiedenis leert ons wat er kan gebeuren als uitersten aan de macht komen. Links of rechts maakt niet uit: telkens weer worden hele bevolkingsgroepen de dupe. Denk aan het communisme zoals dat uiteindelijk in praktijk werd gebracht: het stalinisme in de Sovjet-Unie, de culturele revolutie in China, de dictatuur in Noord-Korea, of de instorting van Venezuela. Aan de andere kant zagen we het fascisme in Duitsland en Italië, en het ultranationalisme dat vandaag de dag het beleid in Rusland kleurt. En zoals zo vaak is deze opsomming onvolledig, en sommige voorbeelden zijn voor meerdere interpretaties vatbaar. Maar het punt blijft: zodra één flank de volledige controle krijgt - of dat nu via een staatsgreep gebeurt of via de stembus, zoals in de VS of Israël - ontstaat er polarisatie. En die raakt álle burgers.

Denk aan Spanje in de jaren dertig. De groeiende tegenstelling tussen links en rechts escaleerde in een bloedige burgeroorlog, gevolgd door een langdurig fascistisch regime. Het zijn waarschuwingen die we niet mogen negeren.

Dan liever, ondanks alle stroperigheid en frustratie, een werkende democratie vanuit het politieke midden. Het initiatief van Klaas Dijkhoff (VVD) om opnieuw na te denken over een brede volkspartij, met steun van onder anderen Lodewijk Asscher (PvdA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie), geeft me hoop. Het idee dat inhoud, redelijkheid en samenwerking weer de boventoon gaan voeren in plaats van enkel profilering en geschreeuw - dat is een perspectief waar we iets mee kunnen.

En ja, kritische geluiden zijn welkom. Binnen en buiten het parlement. Luizen in de pels zijn nodig om de macht scherp te houden. Maar dan wel graag met feiten, redelijkheid en moreel besef. Niet met verdraaide cijfers, leugens of complotten. Geef mij maar een felle demonstratie die aanzet tot denken - niet tot haat.

Aad Kuiper