Wijsheid

Er is een conflict tussen Rusland en Oekraïne en er zijn conflicten in het Midden-Oosten, die zelfs gevolgen hebben tot in Amsterdam, er is een conflict in Soedan en er zijn nog meer kleinere en grotere conflicten. Er werden en worden hier en daar nieuwe verkiezingen uitgeschreven waarvan de winnaar door een groot deel van de bevolking van harte welkom wordt geheten en door een ander bijna even groot deel niet echt gepruimd kan worden. In deze steeds ingewikkelder lijkende wereld, die door sommigen afgeschilderd wordt als ‘dat is heel simpel en dus gaan we het zus en zo doen’, zijn er mensen die zich echt afvragen wat nou wijsheid is.

Toevallig gaf Yuval Harari, bekend van o.a. de wereldwijde bestseller Sapiens via een interview te kennen dat de informatie die je krijgt misschien wel niet de waarheid is; dat je je daar bewust van moet zijn. ‘In tegenstelling tot wat veel mensen denken is de waarheid zeldzaam en kostbaar. … Wijsheid komt voort uit het vermogen de ingewikkeldheid van de werkelijkheid te zien, en alle kanten van een dilemma, niet slechts één kant. Er zijn geen simpele antwoorden.’ En ja, ook als je gaat zoeken wat wijsheid is, lijkt dat redelijk simpel, maar in de praktijk zal het niet meevallen.

Wijsheid, staat in de Wikipedia, is de kunst om in alle levensomstandigheden juist te oordelen en te handelen. Dat beteken dus correct, wenselijk, fatsoenlijk handelen. Cruijff zei al: “Heb respect voor de ander.” En ook liet hij weten dat ‘sociale betrokkenheid in de sport belangrijk is, maar helemaal daarbuiten’.

Ik heb voor u gezocht in heel veel boeken en vond onder andere antwoorden van grote filosofen zoals de Griekse Socrates - zelfkennis is een grote deugd en hij meende dat onwetendheid de bron van alle kwaad is, dus moest je van hem op zoek naar kennis en waarheid, maar was dat nou juist niet echt lastig?! De mening van een andere Griek, Aristoteles, lijkt daar wel veel op: ‘kom tot algemene inzichten en wijsheden door de wereld waar te nemen, door kennis en ervaring.’ Volgens de Nederlandse filosoof Spinoza is wijsheid het begrijpen van de natuurlijke wetten en het inzien van de verbondenheid tussen alle levende wezens. Ook hij noemde zelfkennis en begrip, en hij riep destijds (17e eeuw) al op dat we moesten streven naar een betere wereld door verantwoordelijkheid te nemen en kritisch te blijven denken: ‘Samen kunnen we bouwen aan een harmonieuze samenleving’. Dat laatste lijkt me ook nu in deze tijden van wellicht toenemende polarisatie opnieuw of nog steeds geen verkeerd advies. Samengevat zijn de sleutelwoorden voor wijsheid dus: zelfkennis, kennis verzamelen, de ingewikkelde waarheid vinden - want het is allemaal niet zo gemakkelijk als het lijkt - en daarnaar handelen; fatsoenlijk handelen voor een betere, harmonieuzere wereld. Maar het kan ook veel simpeler.

We kunnen namelijk zeker ook nog wel wat leren van een ‘beer met een heel klein verstand,’ zoals hij zelf zegt, Winnie de Poeh. ‘Rivieren weten: er is geen haast. Op een dag komen we er wel’. De dingen gebéuren gewoon, meent hij, en hij beweegt mee, hij is altijd blij met iets te eten, het liefst honing of gezelschap. Misschien doe ik er verstandig aan om hem als voorbeeld te nemen.

Aad Kuiper