Hokjes

Klassieke experimenten uit de gedragsleer laten zien dat naarmate er steeds meer muizen moeten leven in een hok (of op een eilandje) ze steeds lelijker en agressiever tegen elkaar worden, handtastelijk worden, bijten, krabben, elkaar bestelen en doodmaken.

Het heeft er alle schijn van dat als gevolg van hetzelfde ‘sociaal mechanisme’ mensen elkaar op vergelijkbare wijze het leven zuur maken, elkaar bestelen, elkaar wegconcurreren waar het om ‘Lebensraum’ (een oud woord uit een andere tijd) gaat en er uiteindelijk ook niet voor terugschrikken elkaar uit te moorden, schrijf ik voorzichtig, want je kunt een mensengemeenschap moeilijk vergelijken met een terrarium met muizen, zoveel gecompliceerder, maar toch!

Goedemorgen! … denkt u misschien, wat is dat nu weer voor onheilsboodschap zo aan het begin van het nieuwe jaar!

Voor een min of meer duidelijk omlijnde samenleving als een stad (vroeger stond er een muur omheen!) is het probleem van de verdringing als gevolg van toenemend aantal inwoners één van de grootste problemen van onze tijd, groter nog dan energie of stikstof, denk ik.

We ergeren ons dagelijks aan de toenemende aantallen auto’s die ook onze stoepen en bermen bezetten, auto’s die vaak zonder enige echte noodzaak de smalste straatjes kiezen alleen omdat dat toevallig de kortste weg is in een gebied dat een paar honderd jaar geleden zo aangelegd is omdat er toen veel minder mensen, geen fietsen en geen auto’s waren. We storen ons aan het feit dat woonruimte ingenomen wordt door buitenlandse werknemers uit de Europese unie die een andere taal spreken en hier komen om te werken. We ergeren ons aan opkopers van onroerend goed die de markt bederven voor gezinnen die maar één huis voor zichzelf zouden willen kopen of huren. We schamen ons voor het feit dat er meer dan tachtig gezinnen afhankelijk zijn van de voedselbank.

Het probleem is groter dan woningnood. Het is ook groter dan de vraag hoe hoog een sociaal minimum zou moeten zijn. Het is bijvoorbeeld ook meer dan de bedenkelijke rol die het belastingsysteem nu alwéér speelt, ditmaal met de vrijwilligersvergoedingen. (Hou ze in de klauw, hou ze klein!)

Dat alles werkt een samenleving in de hand die verdeeld is in hokjes en laagjes die angstvallig gescheiden gehouden worden om te voorkomen dat je eigen positie binnen je groep verwatert, of zelfs verloren gaat. Wim Kan had het in 1962 (het kan ook 1961 geweest zijn) in zijn oudejaarsconference over een timmerman in Delft die een woning kocht in een villawijk in die stad, waar het gemeentebestuur hem een woonvergunning weigerde.

In de manier waarop wij naast, boven, onder of tegenover onze naaste staan is blijkbaar weinig veranderd, we zijn alleen met héél veel meer mensen overal op die ene vierkante kilometer komen te zitten. Verdraagzaamheid en volwaardige woonruimte voor alle burgers zijn sleutelwoorden voor de komende jaren.

Otto Beaujon