Oudewater Vooruit (2)

In Gouda waren de poffertjes van Van der Steen een begrip. Iedere Gouwenaar, die met de kinderen en de familie poffertjes of wafels ging eten op de Goudse kermis in de eerste week van augustus, wist Van der Steen te vinden tegenover de Korte Tiendeweg. Toen de kermis begin jaren ‘30 werd afgeschaft -weg waren de draaimolen, de kop van Jut en de schiettent- bleef Van der Steen toch. Hij kreeg een permanente plaats op de Kattensingel bij de Kleiwegbrug en bakte vrolijk verder. Later zou de kraam nog andere standplaatsen kennen zoals op de Kattensingel en in de Agnietenkapel op de Nieuwe Markt en zou er ook weer een nieuwe kermis in Gouda komen.

Poffertjes en wafels

Terwijl zijn vrouw zich ontfermde over het bakken van wafels, was het bakken van de poffertjes de specialiteit van Dirk van der Steen zelf. Poffertjes zijn een soort pannenkoekjes, maar dikker doordat ze rijzen. Het beslag bestaat uit tarwemeel, gist, een snufje zout en tenslotte driekwart melk en -volgens speciaal Van der Steen recept- een kwart water.

In de poffertjeskraam werden grote platen gebruikt met ronde uithollingen (doppen) om grote aantallen poffertjes snel te kunnen bereiden. Deze platen waren van rood koper. De plaat werd met een kwast met olie ingesmeerd, waarna de hollingen met beslag werden gevuld. De poffertjes werden vervolgens met een vork omgedraaid als het beslag nog niet helemaal gestold was. Daardoor zijn ze van binnen wat zachter en worden ze mooi rond.

De porties van 12 of 16 stuks werden heet op een bord geserveerd met in het midden een klontje boter en het geheel werd rijkelijk bestrooid met gezeefde kristalsuiker.

Met de tijd mee

Eerst bakte men op eikenhout, later werd dat gas. Het oude fornuis werd niet weggedaan want het kon nog weleens dienst doen op dorpen, waar men niet over een gasleiding beschikte. Een deegmachine zorgde later voor het klaarmaken van de grondstoffen. Maar wat er ook bij Van der Steen veranderde, het eindproduct bleef hetzelfde. Dirk zei er zelf over: “Al is het nog zo druk, de poffers komen gaar op het bordje. Het is geen kunst om vierhonderd porties in een uur te bakken, maar met tweehonderd heb je je handen vol, als je het tenminste goed wilt doen.”

Een andere, geregelde uitspraak van hem was, terwijl hij bijvoorbeeld suiker aan het malen was: “De mensen moeten smullen!” Een goed product bakken, dat was dus de trots van de zaak. Dat goede product had dus zijn tijd nodig. Het gebeurde een keer dat zijn klanten, boeren die op de veemarkt in Gouda afkwamen, vonden dat ze te lang moesten wachten. Ze begonnen ritmisch op de houten tafels te bonken om Van der Steen aan te moedigen er vaart achter te zetten. Verbolgen brulde hij door de zaal naar de ongeduldige mannen: “Begin maar vast met bidden, dan heb je dat vast gehad! Dan komen de poffers vanzelf wel!”

Liefdadige doelen

Dirk van der Steen was in Gouda en Oudewater vermaard om zijn acties voor liefdadige doelen door middel van poffertjesverkoop in zijn kraam of in zijn zaal.

Dat begon in 1930 toen Dirk het ‘Van der Steen-fonds’ oprichtte omdat er in Gouda kinderverlamming heerste. Hij stelde zijn kraam en alle ingrediënten gratis beschikbaar. De poffers werden tegen normale prijzen verkocht. Ook waren er klanten die vrijwillig iets meer betaalden. Zo kreeg men geld, veel geld bijeen. Er werden orthopedische artikelen voor gekocht: beugels, steunkorsetten, kleding, kinderwagens, kinderlaarzen en -schoenen en invalidewagens. Later ging dit steunfonds over in het ‘Prinses Beatrix Poliofonds’.

Elk jaar weer stond Van der Steen een dag gereed om zijn onmisbare en door ieder hooggewaardeerde medewerking te verlenen. Hij bakte voor het poliofonds alles gratis, voor niets. Dames van het plaatselijke comité fungeerden dan als serveersters.

Maar ook voor de t.b.c.-bestrijding maakte hij zich sterk. In 1930 demonteerde hij zijn poffertjeskraam en per schip werd het gevaarte vervoerd naar Oudewater. Daar kreeg het een prachtige plaats op de Markt zodat Van der Steen ook Oudewater hielp met de verkoop van zijn poffertjes.

Maar ook voor het Wilhelminafonds tegen kankerbestrijding zette hij zich in en kreeg van die vereniging een erevaantje uitgereikt.

Rond de kersttijd kreeg Albert Heijn van Dirk opdracht de nodige kerstpakketten te leveren aan mensen in Oudewater die wel iets extra’s in die tijd konden gebruiken.

Dirk was dus een man die zich enorm inzette voor zijn medemens. Daar waar hij kon helpen, deed hij dat. Ook toen op oudejaarsdag 1949 de Oudewatersche Bank in de Kapellestraat failliet ging. De meeste verenigingen in Oudewater hadden hun geld op deze bank staan. Alles weg, dacht men, maar Dirk organiseerde weer een speciale poffertjesdag met de opbrengst voor de getroffen verenigingen.

Poffertjesdag in Oudewater Vooruit in 1950

De foto toont vier poffertjesbakkers in volle bedrijvigheid in de garage naast Oudewater Vooruit. Dergelijke bakkers verwacht men in een poffertjeskraam, maar de reden dat ze in deze geïmproviseerde bakkerij hun zeldzame beroep uitoefenden, was een actie voor bestrijding van tuberculose die Dirk had georganiseerd. De poffertjes kostten 40 cent per portie en dat geld ging zonder enige aftrek van kosten naar het goede doel. Aan de gereedstaande teilen en emmers deeg te zien, rekende Dirk op heel wat liefdadige eters.

Margriet, de dochter van Leen, vertelde ons dat haar vader bij de V.A.G.U. werkte als buschauffeur/controleur, maar dat hij nog weleens gevraagd werd bij te springen. Zo ook hier dus. “Als mijn vader dan de hele dag gebakken had, zaten zijn handen, na zo’n eerste dag, vol met grote blaren”.

Utrechtse straatweg 3

Nadat het pand ‘Oudewater Vooruit’ met woonhuis in 1963 verkocht was en de kraam in Gouda was overgedaan aan oud-medewerker Chris Vergeer, verhuisden Dirk en Grietje naar Utrechtse straatweg 3. Daar stierf Dirk op 29 juli 1969, 78 jaar oud. Na een tijdje op verschillende plaatsen ingewoond te hebben, was Grietje bij de openstelling van De Wulverhorst in 1971 één van de eerste bewoners van het nieuwe bejaardenhuis. Daar heeft ze nog elf jaar gewoond tot ze op 7 oktober 1982 kwam te overlijden.

Alleen de pannenkoekenkraam ‘Pannekoe’ bij de Karnemelksloot in Gouda en de kramen in Bussum en Baarn herinneren nog aan de roemrijke pofferdynastie van de familie Van der Steen.

Bronvermelding: Kees van der Steen, Bob van der Steen, Margriet Wabbijn-van der Steen, Hollands Silhouet, Goudsche Courant, De IJsselbode, Wikipedia, ‘Ach ja, zo was Oudewater’ door Theo Pollemans.

De vorige afleveringen van ff z@ppen zijn gebundeld in zeven delen. Waarvan de laatste twee in zwart/wit.
De rijk geïllustreerde boekjes zijn voor € 17,50 in Oudewater te koop bij de Read Shop, de TIP en bij de schrijver zelf op De Cope 6.
Deel 5 staat geheel in het teken van de oorlog.

Wout van Kouwen