Zondag 9 augustus: Herdenking 'Oudewaterse Moord'

Op 7 augustus 1575 vond de zogenaamde 'Oudewaterse Moord' plaats. Al vrij snel vond er een herdenking plaats. De Oudewaterse Moord werd ook landelijk nog eeuwenlang herdacht, maar daarna liep de belangstelling buiten Oudewater af. In de stad zelf werden de gebeurtenissen van 1575 echter niet vergeten. De eerste herdenking in Oudewater vond waarschijnlijk al in 1577 plaats.

In 1650 gaf het stadsbestuur van Oudewater aan Dirck Stoop de opdracht om een schilderij over deze voor Oudewater zo belangrijke gebeurtenis te maken. Dat schilderij, van bijna vijf meter lang en twee meter hoog, hangt in het stadhuis van Oudewater en heeft een vaste plek in de herdenking. Bij dat schilderij in het stadhuis aan de Visbrug wordt het verhaal van de Moord verteld. Altijd op zondag 7 augustus of de eerste zondag daarna. Dit jaar wordt op 9 augustus aanstaande in het stadhuis een bijeenkomst gehouden over de gebeurtenissen die op 7 augustus 1575 plaatsgrepen en die worden op het schilderij aangewezen. Daarbij vertelt historica Nettie Stoppelenburg het indringende verhaal. Vooraf, om twaalf uur, luidt dan het klokje op het Stadhuis.

Aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog, in juni 1572, sloot Oudewater zich, zoals veel Hollandse steden, aan bij de opstand onder leiding van de Prins van Oranje tegen het Spaanse gezag. De opstandelingen brachten daarom een militaire bezetting in de stad. Ook werden de middeleeuwse stadsmuren en grachten verbeterd, omdat de kans bestond dat de Spanjaarden pogingen zouden ondernemen Oudewater te belegeren en heroveren. Dat gebeurde inderdaad en op 19 juli 1575 arriveerde het leger voor Oudewater en troffen de Spanjaarden de eerste voorbereidingen voor een beleg.

De 'Oudewaterse Moord'

Ondertussen was in Oudewater de verdediging georganiseerd. Op 6 augustus 1575 stuurde de aanvoerder van de Spaanse troepen, Hierges, een boodschapper naar de stad, die namens de Spaanse koning de overgave van Oudewater eiste. Het stadsbestuur vroeg drie dagen bedenktijd, maar het kreeg slechts twee uur. De militaire bezetting werd beloofd, dat ze een vrije aftocht zou krijgen onder achterlating van hun wapens. Toen er na twee uur nog geen bericht uit het stadhuis was gekomen begon Hierges met de beschieting van Oudewater en werden de eerste gaten in de stadsmuren geschoten. De dag erna, zondag 7 augustus, werd de stad bestormd door de Spaanse militairen. De burgers en de soldaten in de stad verdedigden zich heftig, waardoor er aan beide zijden veel doden en gewonden vielen. Dit mocht echter niet baten: de stad viel in handen van de vijand. De Spaanse soldaten vochten in de bres, daarom mochten zij dus plunderen. Dat was heel aantrekkelijk, want soldij werd lang niet altijd uitbetaald. En Oudewater was een rijke stad en toen het gevecht gewonnen was, trokken ook Duitse huursoldaten de stad binnen. De Spanjaarden en de Duitsers kregen ruzie over de buit en zo ontstond de brand. Toen de eerste huizen in de stad in brand stonden, probeerde Hierges het moorden te stoppen, alleen al om voldoende menskracht te hebben om de oplaaiende branden te kunnen blussen. Tenslotte kwam er een einde aan de Oudewaterse Moord: aan het eind van die bloedige zondag was de stad een doodse, rokende puinhoop. Het aantal overlevenden van de ramp is niet exact bekend, maar in 1615, dus 40 jaar na die Oudewaterse Moord, waren er nog 321 overlevenden in Oudewater woonachtig. In die 40 jaar zullen er ongetwijfeld ook veel overlevenden zijn gestorven. Anderzijds waren er ook overlevenden die elders woonden en die soms later in de registratie van de overlevenden werden bijgeschreven. Men kan dus uitgaan van zeker ca. 1000 overlevenden, maar ook zeker ca. 1000 doden als gevolg van deze catastrofe.

In 1576 slaagde het legertje van de Prins van Oranje erin om Oudewater weer te heroveren.

Herdenking

De herdenking van de Oudewaterse Moord vindt dit jaar dus plaats op zondag 9 augustus. Vanwege de maatregelen rond Covid 19 is er maar beperkt plaats in de zaal, daarom dient u zich in te schrijven voor de herdenking en dat kan tot uiterlijk 7 augustus, want het verhaal wordt, zoals gebruikelijk, niet alleen verteld om 12.00 uur, maar ook om 13.00 uur en om 14.00 uur.

Toegang alleen na (gratis) aanmelding bij TIP, met naam/namen en contactgegevens:

• Ga, bel of mail naar het Toeristisch Informatie Punt (Leeuweringerstraat 10) in Oudewater 0348 - 561628 of tip@oudewater.net. Uw e-mail wordt beantwoord tijdens openingstijden. Woensdag en zaterdag van 12.00 tot 15.30 uur en zondag van 11.00 tot 15.30 uur.

• Geef aan welke tijd uw voorkeur heeft.

Zondag 9 augustus 12.00 - 12.45 uur

Zondag 9 augustus 13.00 - 13.45 uur

Zondag 9 augustus 14.00 - 14.45 uur

• Geef aan met hoeveel personen u aanwezig wilt zijn én of dat gaat om mensen uit hetzelfde huishouden of niet. Er is namelijk plaats voor 10 tot 16 personen, afhankelijk van of mensen tot hetzelfde huishouden behoren.

Zij er meer aanmeldingen dan plaatsen? Dan lassen ze om 15.00 uur een extra vertelling in. Hiervoor kunt u zich niet vooraf aanmelden.