Een invasie van rivierkreeften, maar weinig actie

Het voorjaar komt eraan. De Amerikaanse rivierkreeften, die oorspronkelijk niet voorkomen in Nederland, worden ook weer actief. Zo erg dat je er op wegen en fietspaden, vooral buiten de stad, soms omheen moet fietsen. Of er overheen, getuige de vele platgereden kreeften vorig jaar. Wie moet dat bestrijden?

Grote schade

Het is niet leuk meer, in het buitengebied lopen ze gewoon door je tuin of over de weg. Als je dichtbij komt doen ze gelijk dreigend hun scharen omhoog. Is het erg dat ze in Nederland zijn? Ja, dat is erg. Uitheemse rivierkreeften eten onder meer enorme hoeveelheden waterplanten. Water wordt troebel omdat planten die normaal slib vasthouden verdwijnen. In sommige wateren is meer dan 80% van de onderwatervegetatie door deze kreeften verdwenen. Rivierkreeften graven gangen in oevers en dijken. Sommige waterschappen melden dat oevers letterlijk in elkaar zakken door kreeftenactiviteit. Dit is in particuliere tuinen ook het geval. Het zijn alleseters, vissoorten lopen terug en er is een sterke druk op amfibieën zoals kikkers en salamanders. De laatste jaren hoor je niet meer van die grote kikkerconcerten in de polder, alle kikkerdril verdwijnt als sneeuw voor de zon. De Amerikaanse soorten dragen de kreeftenpest, een schimmelziekte waar Europese rivierkreeften aan sterven. Daardoor zijn onze inheemse soorten vrijwel verdwenen. Helaas planten ze zich ook extreem snel voort. Een vrouwtje kan honderden eieren dragen. Populaties kunnen in één seizoen exploderen, waardoor schade snel toeneemt. Een medewerker van Staatsbosbeheer zei desgevraagd dat het bestand zich wel een keer zal stabiliseren. Dit zal vast wel, ten koste van wat?

Bestrijden

Oké, bestrijden zou je zeggen. In Nederland gaan we traditiegetrouw eerst jaren vergaderen, reden waarom het Hoogheemraadschap Delfland heeft besloten op grote schaal de kreeften te gaan vangen. Dat kost hen minstens 20 miljoen euro. Het ministerie van Landbouw en Natuur wil daar geen geld voor uittrekken, maar Delfland is het getalm van het ministerie beu. Ook het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard heeft actie ondernomen. Uit een praktijkproef over drie jaar is gebleken dat gericht wegvangen succesvol is, In de eerste twee jaar is het aantal kreeften sterk verlaagd en keerden enkele waterplanten terug. Bij minder inspanning in het derde jaar was er beduidend meer bedekking door waterplanten te zien. Vangen helpt dus.

Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden

Wat doet het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden waar Oudewater mee te maken heeft? Vooralsnog wordt niet gevangen, net zoals bij de meeste hoogheemraden. Wel wordt een en ander gemonitord. Desgevraagd heeft het Hoogheemraadschap het volgende aan. Eind oktober 2025 heeft er een visstandmonitoring plaatsgevonden op een aantal locaties rondom Oudewater en ten zuiden van Woerden (Papekop/Diemerbroek). Ten zuiden van Woerden zijn in dit gebied daarbij geen waterplanten aangetroffen. Dit heeft mogelijk met het najaar te maken gehad: planten sterven dan af en komen in het voorjaar weer op. Wel zijn er nog verschillende oeverplanten aangetroffen. Baars is de meest aangetroffen vissoort in dit gebied. Verder zijn er onder andere ook rietvoorns en bittervoorns aangetroffen. Er zijn bijna geen ondergedoken waterplanten gezien. Op twee monitoringslocaties zijn deze nog wel aangetroffen, namelijk groot blaasjeskruid en kikkerbeet. Over het algemeen is gezien dat er minder waterplanten aanwezig zijn in het gebied, uitzonderingen daargelaten. 2023 en 2024 waren erg nat waardoor het doorzicht in veel watergangen ook slechter was. Daardoor zijn weinig waterplanten opgekomen. Op dit moment kan niet met zekerheid worden gezegd waardoor de afwezigheid van waterplanten precies wordt veroorzaakt. In het gebied spelen meerdere factoren tegelijk een rol. De afgelopen jaren waren uitzonderlijk nat, waardoor het doorzicht in veel watergangen slechter was. Minder licht betekent dat waterplanten minder goed kunnen groeien. Rivierkreeften kunnen daarbovenop extra druk geven op het watersysteem, omdat ze waterplanten kunnen aanvreten en de bodem kunnen verstoren. Maar zij zijn niet de enige factor en ook niet overal in dezelfde mate aanwezig. Het beeld dat is gezien, komt dus waarschijnlijk door een combinatie van omstandigheden, en niet door één oorzaak. Aldus het Hoogheemraadschap.

Mag je ze zelf vangen

Je mag niet zomaar zelf Amerikaanse rivierkreeften vangen. De regels in Nederland zijn vrij strikt, omdat het om een invasieve exoot gaat en omdat vangmiddelen zoals fuiken streng gereguleerd zijn. Alleen beroepsvissers met een speciale toestemming mogen Amerikaanse rivierkreeften vangen met fuiken of kreeftenkorven. Daarvan zijn er vijf (!) in Nederland, werd mij verteld. Een muskusratvanger vertelde mij dat het hem streng verboden was kreeften te vangen, apart, hij is dagelijks in de weer in de polder met het vangen van ratten. Sportvissers mogen alleen met een hengel op rivierkreeften vissen. Het is niet toegestaan ze te vangen met fuiken, korven, netten of andere professionele vangmiddelen. Dit is zo geregeld omdat deze middelen ook andere soorten kunnen vangen en omdat de bestrijding van invasieve exoten gecoördineerd moet gebeuren, aldus het Hoogheemraadschap Delfland. Dit kan zo zijn, maar dit schiet niet op. Het is mij bekend dat stiekem volop met fuiken op die kreeften gevist wordt. Mensen hebben er genoeg van.

Ingezonden brief en petitie

Toevallig net na het schrijven van dit artikel, ontving de redactie een ingezonden brief van stichting Het Zuid-Hollands Landschap. Daarin wordt de landelijke politiek opgeroepen om dit probleem aan te pakken, en laat de brief net als dit artikel zien dat het probleem urgent is. 

Handen vol…