Voorslagen van Oudewaternaren

Voorslagen van Oudewaternaren? Wat zijn nu weer voorslagen? Een voorslag is een melodietje en dat kun je dus beluisteren en wel heel regelmatig. Dat kan gewoon als je in het centrum van de stad bent, want een voorslag is het klokkenspelmelodietje dat voorafgaat aan de uurslag van een van de klokken die in de stadstoren hangen. En er zijn melodietjes voor voorslagen aangedragen door Oudewaternaren die daartoe door B en W waren uitgenodigd via De IJsselbode. Stuk voor stuk bijzondere melodietjes waarmee de aanvragers de medestadsbewoners iets willen vertellen. Of gewoon van willen laten genieten. Wie zo’n bijzondere voorslag hoort weet nu wie die heeft aangedragen en ook wie het melodietje zo bewerkt heeft dat het nu via de beiaard te beluisteren valt.

Marten van den Bijlaard, de Oudewaterse stadsbeiaardier, vertelt aan de aandragers van de voorslagen - over hen later wat meer - kort de voorgeschiedenis van die voorslagen: “Heel vroeger trok de koster aan een touw om klokken te luiden als er mensen attent gemaakt moesten worden op iets: kerkgang, gevaar of nog iets anders dat was afgesproken in een gemeenschap. Later werden de klokken ook gebruikt voor de tijdsaanduiding, maar dat kon met een betrekkelijk simpele mechaniek worden gerealiseerd. Nu bleek dat mensen als de klok sloeg ze vaak te laat begonnen met tellen en dus alsnog niet wisten hoe laat het was. Een slimmerik heeft toen bedacht om met enkele kleine klokjes vooraf en simpel melodietje te spelen om de dorps- of stadsgenoten erop attent te maken dat de klok de uurslag zou gaan geven. En dat melodietje heet de voorslag. Daarnaast zijn er ook melodietjes om kwartieren en halve uren aan te geven.”

“Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd in Vlaanderen een manier uitgevonden om met een klavier de klokken in de toren te bespelen en was er dus nog veel meer mogelijk met die klokken. Er kwamen dus ook meer klokken om mooie ingewikkelder melodieën te laten horen. Het uurwerkmechaniek dat al veel eerder was uitgevonden om die klokken automatisch te laten bespelen is nu uiteraard computergestuurd. Als jullie zo naar boven komen zal ik het laten zien.”

Van Barcarolle tot Sound of silence

B en W startte deze actie ten einde de voorslagen wat meer in het zonnetje te zetten en dat bleek zijn vruchten af te werpen. En afgelopen woensdag vond de presentatie plaats van deze ‘inwonersvoorslagen’. Marten van den Bijlaard had zich met zijn uiteenzetting gericht tot de Oudewaternaren die hier kwamen kijken en luisteren naar hoe het mogelijk is dat het door hen aangedragen melodietje de komende tijd heel regelmatig door Oudewater zal klinken. De voorslag van het hele uur is al de hele maand januari te horen geweest, omdat deze zo goed bij het begin van het nieuwe jaar bleek te passen: Wat de toekomst brengen moge, een christelijk lied over vertrouwen en hoop in de onbekende toekomst, geschreven door Jacqueline van der Waals. Deze melodie werd aangedragen door Sjanet de Wit-Groenendijk. Van een heel ander genre is de melodie die bij ‘kwart over’ past en waar de voorzitter van de GVO, Gerard van Roon, op persoonlijke titel mee kwam: Daar komt Swiebertje. Die laatste melodie vereist nauwelijks toelichting. Opnieuw iets compleet anders is de melodie die Annemarie van ‘t Veen, in deze contreien vooral bekend van Progressief Oudewater, voorstelde: de beroemde Barcarolle van Jacques Offenbach, uit zijn opera Hoffmanns vertellingen. Een barcarolle (ofwel gondellied, van het Italiaanse barca = ‘boot’) is een volksliedje dat gezongen wordt door Venetiaanse gondeliers, of een muziekstuk dat in die stijl is gecomponeerd. En, last but not least, valt om ‘kwart voor’ The sound of silence van Simon en Garfunkel te beluisteren. Jaap Konings, die deze melodie voorstelde, vertelde me dat hij als voorzitter van het comité 4 en 5 mei de tegenstelling die de titel uitdrukt, het geluid van de stilte, wel erg passend vond. Vanaf 1 februari staan alle melodieën op het automatisch spel van het uurwerk.

Torenbeklimming met stadgids

Na het verhaal van de beiaardier begon deze aan zijn wekelijkse beklimming van de toren om zijn voorbereidingen te treffen en vast te gaan spelen op de beiaard. Stadsgids Hans van Dijk vertelde de geboeide luisteraars dat hij als Oudewaterse jongen vlak bij de toren had gewoond en al vroeg geïnteresseerd was in zowel de toren als de klokken, zeker toen er een nieuw carillon kwam. Aan het einde van de 16e eeuw, zo liet hij weten, was aan de oostzijde een dakkapel aangebracht voor het plaatsen van het eerste klokkenspel, de eerste beiaard, die bestond uit 17 klokken. Van Dijk vertelde dat zowel de stadsbrand na de Oudewaterse moord en de jacht op brons tijdens de Tweede Wereldoorlog de nodige problemen rond de klokken met zich mee hadden gebracht. En natuurlijk kwamen de namen van klokkengieters als Gerrit Both en de gebroeders Hemony voorbij, maar ook de Koninklijke Klokkengieterij Eijsbouts en de Engelse klokkengieterij John Taylor mochten in dit rijtje niet ontbreken; die laatste klokkengieterij heeft het carillon uitgebreid tot een beiaard van 51 klokken. Na deze informatie nodigde Hans van Dijk de genodigden uit hem te vergezellen naar de plek waaruit beiaardier Marten van den Bijlaard zijn klinkende geluiden door de stad verspreidt. Na de beklimming van de toren - ‘dat zouden meer mensen moeten doen, want dat is toch wel bijzonder’, lieten enkelen weten - hebben de melodie-inzenders kunnen beluisteren hoe hun keuze via een beiaard klonk, want ze mochten deze zelf in gang zetten. Gerard van Roon vond het een heel leuke ervaring en Jaap Konings liet weten de uitleg van zowel Marten van den Bijlaard als Hans van Dijk bijzonder te waarderen. Sjanet de Wit kon niet aanwezig zijn bij deze presentatie, maar had inmiddels wel alle melodieën voorbij horen komen en had ervan genoten, zoals vele Oudewaternaren en bezoekers vanaf nu allemaal kunnen doen.