Afbeelding
Foto: pr

Kostschool in Oudewater van binnenuit

Algemeen

Gerard van Hooff

Het voormalig pensionaat in Oudewater, tegenover de Franciscuskerk. Wie kent niet het negentiende-eeuws gebouw aan de Oudewaterse Kapellestraat. Met afstand is het een van de toonaangevende bouwwerken van Oudewater. Maar wie weet en wie zou niet willen weten wat er zich achter de grote voordeur heeft afgespeeld. Het klooster werd gerund door nonnen. Aanvankelijk was er alleen een pensionaat, kostschool, voor meisjes uit de betere stand, later ook lagere scholen en een MULO voor leerlingen uit de directe omgeving.

Het gebouw heeft de tand des tijds doorstaan en is inmiddels aangeland in zijn vierde levensfase. Wie nu aanbelt aan de zijdeur maakt contact met een der bewoners van de vijftien woonadressen die het gebouw telt. In een eerder leven was het Franciscuspensionaat de plaats waar diverse bedrijven een onderkomen vonden en daarvoor had het twintig jaar lang de bestemming stadskantoor van de gemeente Oudewater. Maar de oorspronkelijke titel die aan het gebouw werd gegeven was ‘Gesticht’.

Dat staat met sierlijke letters op de boog boven de als hoofdingang bestempelde deur. Sint-Franciscusgesticht anno 1888 staat erop te lezen en daarmee is het klooster zijn loopbaan begonnen. Veel van de van oorsprong aanwezige bebouwing heeft het niet zo lang volgehouden. Achtereenvolgens zijn het bejaardenhuis, de Mulo/Mavo en de Huishoudschool door de slopershamer getroffen en daarmee verdween een stukje bijzonder maar gesloten Oudewater. Op de speelplaats -de cour- die door de respectievelijke bouwwerken was omgeven huisden een groot deel van de dag de meisjes van de kostschool die in de volksmond ‘kostkippen’ werden genoemd. Over hun leventjes deden wel verhalen de ronde, maar het fijne wist de Oudewaterse bevolking er toch eigenlijk niet van. De kinderen waren op de zondagse gang naar de kerk aan de overzijde van de Kapellestraat en een wandelingetje richting de boerenbuurten na immers zo goed als onzichtbaar. Zij werden door de nonnen afgeschermd van de buitenwereld. De binnenplaats was hun woonomgeving. Voor de oorlog ook nog eens met uiterst sobere eenheidskleding. Een van de kinderen uit deze bijzondere wereld was Anna Abelmann. Zij verbleef hier vanaf 1931 tot halverwege 1937, tussen haar 10e en 17e levensjaar.

Het teruggevonden kostschoolverhaal van Anna

Anna Abelmann was een enthousiast schrijfster. In de kostschoolperiode schreef zij niets op van haar belevenissen maar op latere leeftijd al werkend aan haar levensverhaal, schreef zij pagina’s vol met de meest gedetailleerde herinneren als jong meisje over de vele jaren bij de nonnen. Na haar overlijden in 2002 raakte het levensverhaal in de vergetelheid. Maar haar zoon, Jeroen Petri, raakte in de ban van het kostschool-gedeelte. Hij meende dat inwoners van Oudewater best wel eens geïnteresseerd konden zijn in de belevenissen van Anna. En die liegen er niet om. Tot in detail verhaalt zij over het dagritme, tijdens wassen, aankleden, eten alsmaar bidden. Strengheid, regelmaat, weinig bezoek, brieven aan thuis die gecontroleerd werden, nonnen die elkaar pestten, toch contact zoeken met jongens uit Oudewater, geheime briefjes, relaties tussen nonnen en meisjes, je kunt zo gek niet bedenken of zij schrijft er over. Het verbaasde Jeroen met welke precisie zij haar herinneringen jaren later aan het papier heeft toevertrouwd. Ongelofelijk hoe zij zich alle namen van nonnen en meisjes herinnert, maar ook die van jongens uit Oudewater waarvan er een was op wie zij verliefd was. Toch spannend voor Oudewaterse inwoners welke namen er voorbijkomen in het boekje.

Bij regelmatige bezoeken aan Oudewater deed hij navraag bij de historische vereniging en kwam zo in contact met Wout van Kouwen, vroeger leerkracht op de Mariaschool en zeker geen onbekende voor De IJsselbode-lezers. Wout was in het bezit van zeer veel foto’s van het klooster, het pensionaat, de andere gebouwen. En Jeroen bezat de verbindende teksten.

Pensionaat

‘Je ogen de kost geven’. Anna heeft deze eigenschap optimaal benut. En dat niet alleen, zij heeft al haar zintuigen optimaal benut. Wie haar verhaal leest, ziet alles niet alleen voor de ogen gebeuren, maar ruikt de boenwas waarmee de trap moet zijn behandeld. Ook ruikt de lezer de po’s die hun rol vervulden in de chambrettes en voelt men het water dat van de handdoeken af spettert, nadat ze aan het slot van het baden in de kuip nog snel even zijn natgemaakt om te verbloemen dat zij en haar leeftijdgenoten stiekem naakt de kuip betreden hadden; een zonde. Maar er zijn ook gevoelige gebeurtenissen in het leven van de dochter van een lakenhandelaar die het pensionaat tot zijn klantenkring mocht rekenen. Gevoelens van verdriet en eenzaamheid. Naar een begrafenis van een lievelingstante mocht zij niet van de nonnen, het was immers ‘maar een tante’. Gevoelens van vriendschap en vreugde, van verlangen naar geborgenheid, van jaloezie naar de kinderen die buiten de ‘veilige wereld’ van hun door katholieke gebouwen omgeven speelruimte leefden.

Zonder morren

Ook is Anna vanwege verschillende dagprogramma’s afgesloten van haar twee jongere zusjes die eveneens hun opvoeding genieten bij de zusters Franciscanessen. Er is een heel scala aan persoonlijkheden met wie de band een variërende sterkte heeft. In de wereld waarin zij zonder er zelf voor te kiezen is beland leeft zij haar leventje zonder morren, accepteert zij de kwaliteit van de karige maaltijden en weet zij te genieten van de kleine dingen. Toch loopt zij eenmaal weg …. en neemt de bus naar Utrecht. Zonder veel wroeging en negatieve gevoelens kijkt zij in haar verdere leven terug op het verblijf in Oudewater. Slechts eenmaal is in haar verslag het oordeel te lezen dat naderhand in de volksmond nogal eens aan de nonnen werd toegeschreven; ‘Het waren zusters van Liefde, maar krengen van Barmhartigheid’.

Anna verhaalt over een wereld waarvan men ten tijde van het Heilige Roomsche Leven nauwelijks weet had, een wereld vol min of meer mysterieuze zaken, eigenaardige structuren, kortom een wereld op zich, alleen voor ingewijden en bijna onzichtbaar voor de buitenwereld. Roepingen waren daarin een veel voorkomend verschijnsel en menig meisje werd door de nonnen slinks geronseld voor het kloosterleven.

Geschiedschrijving

Dat gold niet voor Anna Abelmann. Zij had na het afscheid van het bestaan in het Oudewaterse klooster de herinneringen opgeslagen en zou ze later -vanaf ongeveer 1975- minutieus met potlood op schrift stellen. Net zoals zij dat met andere gebeurtenissen pleegde te doen tot aan haar overlijden in 2002. De zoon des huizes wilde het door haar geschetste beeld over de ‘kostkippen van voor de tweede wereldoorlog’ niet verloren laten gaan en in samenwerking met Wout van Kouwen kwam deze ‘reconstructie’ tot stand; een bijzonder stukje Oudewaterse geschiedschrijving.

Het boekje ‘Anna Abelmann op kostschool in Oudewater’ in de bewerking van Jeroen M. Petri en Wout van Kouwen telt 120 pagina’s en talrijke afbeeldingen. Verkrijgbaar bij De Readshop in Oudewater en de TIP tegen betaling van 20 Euro.

De dagindeling
van opstaan tot slapengaan

Om 06.00 uur opstaan
Om 07.00 uur Heilige Mis
Van 07.45 tot 08.15 uur ontbijt
Van 08.19 tot 09.00 uur spelen
Van 09.00 tot 12.00 uur school
Van 12.00 tot 12.45 uur diner
Van 12.45 tot 13.30 uur spelen
Van 13.30 tot 16.00 uur school
Van 16.00 tot 16.15 uur kapel
Van 16.15 tot 17.00 uur spelen
Van 17.00 tot 17.30 uur souper
Van 17.30 tot 18.00 uur huiswerk

Het boekje 'Anna Abelmann op kostschool in Oudewater'in de bewerking van Jeroen M. Petri en Wout van Kouwentelt 120 pagina's en talrijke afbeeldingen.
Afbeelding
Het teruggevonden kostschoolverhaalvan Anna Abelmann
Afbeelding
Sint-Franciscusgesticht anno 1888
Afbeelding
Collectanten de straat op voor kinderen in armoede 1 uur geleden
Afbeelding
Enkeltje Holandija nu ook in Oudewater 18 uur geleden
Afbeelding
Taizé viering in Linschoten 23 uur geleden
Afbeelding
Lijst van gevonden en vermiste dieren gisteren
Afbeelding
Plusdienst 'Geloof, Hoop & Liefde' 13 apr, 09:00
Afbeelding
In Memoriam: Piet Rutges (1949 - 2024) 12 apr, 19:00
Afbeelding
O.P.A. vijftig jaar! 12 apr, 18:00
De eerste bezoeker van het seizoen ontving enkele publicaties over het Gemaal en heerlijke koeken.
Amersfoort aan zee in Haastrecht 12 apr, 17:00