Zoektocht naar …

Gerard van Hooff

Heden ten dage is het bijna niet meer mogelijk een fietstocht of een wandeling te maken zonder onderweg een monument, een herinneringsteken of een aandenken terug te vinden. Wij willen de feiten nog eens onder ogen zien, onze gedachten mee laten nemen naar vroegere tijden of naar momenten van drama. 

Zelf las ik ooit, op de fiets op weg naar een uitwedstrijd in Cabauw, in een in de huiskamer liggende jaargang van de Katholieke Illustratie, een artikel over een rampzalige gebeurtenis met een veerpont over de Hollandsche IJssel. Het jaartal van de geschiedschrijving was 1923, het boekwerkje in een niet al te beste staat en het deel dat mijn aandacht trok meer dan gemiddeld opengeslagen. Diverse keren werd ik opnieuw geconfronteerd met de daar omschreven gebeurtenis wanneer die door diverse historici van geschiedkundige verenigingen werd gekozen als onderwerp. Deze zomer fietste ik opnieuw een aantal malen langs de Hollandsche IJssel ter hoogte van Hekendorp en zochten mijn ogen aanknopingspunten en merktekens die nog iets meer over de gebeurtenis konden vertellen. Er moest toch iets aan deze gebeurtenis herinneren. Het kon toch niet zo zijn dat het hele verhaal totaal in de vergetelheid was geraakt en misschien alleen nog meer bij enkele nabestaanden in de familiesfeer werd herinnerd. Zouden er op de grens van Utrecht en Zuid-Holland inmiddels veel mensen wonen die van het hele gebeurentotaal geen weet hebben? Bij navraag kwam ik te weten dat er bij de opening van de Wilhelmina van Pruisenbrug nog wel terloops melding was gemaakt van het bestaan van een tweetal veerpontjes in Hekendorp, maar dat daar verder de kous mee af was. Het historisch besef van Hekendorp -in de rol van Goejanverwellesluis- kwam er in dat verband beter van af, zoals de naamgeving van de brug en de nabijgelegen boerderij al aangeeft.

Zoektocht naar tekst

Zoeken naar een andere bron via WIKIPEDIA leverde naast De ‘Tijd & Maasbode’ en ‘De Goudsche Courant’ ook het artikel ‘De gezonken pont van Hekendorp’, geschreven door J.W. de Ridder en eerder gepubliceerd in het kwartaalblad ‘Tidinge van Die Goude’ (jrg. 1993, nr. 3), een uitgave van Historische Vereniging Die Goude. Een paar kleine aanpassingen leverden een verhaal op dat de dramatische gebeurtenis tot in detail beschrijft. Foto’s uit de Katholieke Illustratie van december 1923 en afbeeldingen uit het heden completeren het verhaal.

Jan de Goeij en dé plek

Als ik rond negen uur ‘s morgens op de afgesproken plaats op de Steinse Dijk ter hoogte van het nieuwe gemaal arriveer, staat Jan de Goeij al aan de kant van de Hollandsche IJssel te wachten. Een grote afstand heeft zijn rijwiel niet behoeven af te leggen. Zijn woon- en geboortehuis ligt hooguit 200 meter van de plek. Deze afstand heeft de in 1947 geboren boerenzoon in zijn jeugd talloze malen afgelegd, lopend en op klompen. Vanaf zijn zevende jaar was hij immers uitverkoren om bij de missen in het klooster van de Passionisten te dienen. Zijn functie was misdienaar. Iedere doordeweekse dag begon met het assisteren van de priester van dienst, een ‘klusje’ dat ongeveer een half uur in beslag nam, waarna aansluitende de terugtocht kon worden ondernomen. Met een ruk aan de bel maakte hij de veerman - vaak een van de bijna 100 studenten die de opleiding aan het seminarie van de Passionisten volgden en anders de knecht in het wachthokje - attent op zijn aanwezigheid waarna de overtocht werd ondernomen; In feite was het een stukje van niets, de breedte van de IJssel en een extra stukje tot aan de aanlandplaats. Na de dienst in omgekeerde richting met voldoende tijd om niet te laat op de Sint Catharineschool te arriveren. Na die school koos hij niet voor een studie zo dicht bij huis. Jan koos voor timmerman en belandde anno 1958 op de landbouwschool in Montfoort. Zijn carrière aan gene zijde van de IJssel was voorbij, want als acoliet wilde hij niet door. Dat ‘ambt’ was hem gaan tegenstaan. Maar dit alles terzijde. Wanneer er een inwoner van Hekendorp kennis zou moeten hebben gekregen van hetgeen er op en rond ‘zijn’ pont had afgespeeld, dan zou hij het tocht moeten zijn. “Neen”, zegt Jan hierover op besliste toon. “Het hele gebeuren lag al meer dan 30 jaar achter ons. Mensen hadden schijnbaar wel andere zaken aan hun hoofd en buiten het doorvertellen binnen de familiekring bij speciale gelegenheden werd er geen aandacht meer aan besteed. Het was een heel andere tijd dan nu”. Dat het zusje van zijn pa, Sjaantje, op die koude winteravond was verdronken kwam hij dan ook pas later aan de weet. Een kwestie van ‘er oud genoeg voor zijn’. Op de plaats waar de kerkgangers op 8 december 1923 aan boord stapten is met heel veel fantasie een schuin omlaag lopende route te herkennen. Jan: “Daar waren er twee van. Als je van hier naar de overzijde, de kant van het klooster, kijkt is het eind van de route niet eens meer zichtbaar. Bij de laatste aanpassingen van de Hollandse IJssel ter plaatse hebben natuurmaatregelen en de benodigde ruimte voor het water de overige herinneringen weggewist”. Na een aantal stappen in westelijke richting te hebben gezet biedt een doorkijkje in een rietkraag zicht op het vroegere eindpunt van de oversteek; de plek des onheils. Thuis gekomen bij de koffie herhaalt Jan nog eens over de houding van de bevolking anno 1923; “De mensen praatten er niet meer over. Ze hadden in die tijd wel ander zaken aan hun hoofd. Zij moesten het hoofd figuurlijk boven water houden, de crisistijd stond voor de deur. Ik vermoed dat er in de buurt veel mensen wonen die er totaal geen weet hebben”.