Oudewater 760 jaar Stad

Gerard van Roon, voorzitter van de Geschiedkundige verenging Oudewater, vond dat Oudewater 760 jaar Stad niet zonder daar nadrukkelijk aandacht door deze vereniging aan te besteden, voorbij kon gaan. Hij schreef dan ook een flink artikel om rond te sturen aan de leden van de GVO en hield op de dag zelf, 6 juli 2025, voor de opening van het Stadsmuseum, een lijvige toespraak.

Hierbij waren naast een drietal toevallige bezoekers een flink aantal zeer betrokken suppoosten van het museum aanwezig en uiteraard de pers. Een paar uur later overigens besteedde ook burgemeester Danny de Vries aandacht aan dit 760-jarig bestaan van Oudewater, naast nog een aantal andere zaken, waarover elders in deze krant.

“Zoals het gaat met verjaardagen: de ene keer vier je het groots en de andere keer wat kleiner met minder visite. Evengoed een moment, waarop onze stad weer tien kaarsjes meer mag uitblazen, dan bij het 750-jarig bestaan, wat toentertijd zo uitbundig is gevierd. Op verjaardagen groot of klein komt steevast het moment waarop teruggekeken wordt op ‘Hoe het was het ook alweer?’

De wortels van onze stad liggen in de 13e eeuw

“Stelt u zich eens voor: de 13e eeuw. Een tijd van immense veranderingen. Europa zag een explosieve bevolkingsgroei, en Nederland was daar geen uitzondering op. Meer mensen betekende meer monden te voeden, en dat leidde tot een enorme uitdaging: waar haalden we al dat voedsel vandaan? Het antwoord lag in het landschap zelf. Moerassen, dichte bossen en woeste gronden werden met noeste arbeid omgevormd tot vruchtbare akkers. Dit waren de Grote Ontginningen, een gigantische klus die vaak collectief door onze voorouders werd aangepakt. Ze groeven afwateringskanalen, legden dijken aan, rooiden bossen en groeven kilometers aan sloten. Tegelijkertijd, uit diezelfde bevolkingsgroei en de toenemende agrarische productie, ontstonden de kiemen van iets nieuws: de steden. Op strategische plekken, vaak aan waterwegen zoals onze eigen Hollandse IJssel, kwamen nederzettingen tot bloei. En zo komen we bij een cruciale datum in onze geschiedenis: 6 juli 1265. Op die dag kreeg Oudewater, van de bisschop van Utrecht stadsrechten. Dit was geen klein detail. Dit betekende autonomie, het recht op een eigen bestuur.”

Autonomie

“Dit betekende autonomie, het recht op een eigen bestuur, eigen rechtspraak, marktrechten en zelfs de mogelijkheid om stadsmuren te bouwen. Er ontstond een dynamisch spanningsveld, een onvermijdelijke maar productieve relatie tussen de boeren op het platteland en de opkomende stad. De boeren voorzagen de stad van voedsel, en de stad bood naar aanleiding de aanwezige nijverheid, producten zoals kleding en brood en een periodieke markt.”

Gerard vult zijn verhaal aan met de interne onrust die ontstond in verband met de Hoekse en Kabeljauwse twisten en later de Bougondiers als nieuw machthebbers in deze contreien en de stedenovereenkomst tussen Oudewater, Aklmaar en Delft. Nog weer later kwamen de Lage landen onder het bewind van de Habsburgers die met de opkomst van het protestantisme leidde tot de Tachtigjarige Oorlog met als uiteindelijk resultaat de republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Van een klein dorp tot een stad

“De reis van Oudewater, van een klein dorp dat in 1265, nu 760 jaar geleden, stadsrechten verwierf, tot een stad binnen een onafhankelijke republiek in 1648, is een indrukwekkend verhaal. Het is een verhaal van een land in verandering: van een agrarische samenleving naar een stedelijke handelsnatie, gevormd door interne conflicten, buitenlandse invloeden en uiteindelijk een triomfantelijke strijd voor vrijheid. De veerkracht en het aanpassingsvermogen van onze stad en haar bewoners speelden hierin een cruciale rol.

Laten we deze rijke geschiedenis koesteren, want zij vormt de basis van wie wij zijn, nu en voor de toekomst.”