Waar bomen wortelen, vervagen grenzen

Vrijdagochtend 11 april was het zover: boomplantdag bij Bloemenweidemelk aan Blokland in Montfoort. Onder een stralende zon stak een bonte mix van mensen de handen uit de mouwen. In keurige rijen werden fruitstruiken en jonge boompjes geplant. De een groef gaten, de ander timmerde beschermconstructies, weer een ander snoeide, en iemand anders liep rond met emmers water en houtsnippers.

Tussen het werken door klonk er muziek. Iraanse klanken vermengden zich met vrolijke stemmen. Een jonge vluchteling uit Iran, druk bezig met het graven van gaten, vertelde dat hij niet van stilzitten houdt. Als hij niets te doen heeft, loopt hij soms wel veertig kilometer op een dag - gewoon om bezig te blijven en buiten te zijn. “Ik wil werken”, zei hij eenvoudig. En dat deed hij.

Wat zich op het oog laat aanzien als een praktische werkdag, blijkt veel meer dan dat: het is een plek waar mensen landen, wortelen en elkaar ontmoeten. Waar boeren, vluchtelingen, stadsbewoners en vrijwilligers samen bouwen aan een landschap dat voedt én verbindt.

Tweede kans voor struiken én mensen

“Deze planten krijgen een tweede kans”, vertelt Klaas-Hemke van Meekeren van Polderprof. “Ze zijn afkomstig van een herenboerderij in Schalkwijk en zouden eigenlijk gerooid worden. Nu mogen ze hier opnieuw wortelen.” Klaas-Hemke, die jarenlang landschapscoördinator was in Montfoort, helpt samen met Ramona Schalkwijk van Bloemenweidemelk om het erf natuurinclusief in te richten.

Op het erf staan nu tientallen frambozen- en bessenstruiken in nette rijen. Sommige zijn nog wat dor, maar volgens Klaas-Hemke zijn frambozen sterk. “Het komt goed, als we ze maar goed verzorgen.”

Agroforestry in het veenweidelandschap

De aanplant maakt deel uit van een groter plan: agroforestry - een landbouwvorm waarin bomen en struiken samen met vee en gewassen worden gecombineerd. Niet vanzelfsprekend in het open veenweidelandschap, waar regels streng zijn.

“Je kunt hier niet zomaar bomen in de grond zetten”, zegt Klaas-Hemke. “Vooral vanwege het open karakter zijn vergunningen nodig. Samen met de provincie hebben we gezocht naar een vorm die werkt. Sommige struiken mogen uitgroeien, andere houden we juist laag en plaatsen we achter op het perceel. Zo zorgen we voor voedsel, biodiversiteit én uitzicht.”

Met zorg worden de jonge struiken geplant. “Snoeien is meteen belangrijk”, legt Gerben Kamphorst van stichting Genoeg Ruimte uit. “Zo gaat de energie naar de wortels, niet naar de blaadjes. Daarna komen er houtsnippers overheen tegen uitdroging en om een gezonde schimmelcultuur te stimuleren.”

Van vluchteling tot frambozenplanter

De boomplantdag is een initiatief van meerdere partners: Bloemenweidemelk, Polderprof, stichting Genoeg Ruimte en leefgemeenschap Overhoop uit Utrecht. Die laatste komt met een diverse groep vrijwilligers én vluchtelingen.

“We zijn een christelijke woongroep in Overvecht-Noord”, vertelt Frank Mulder, bewoner van Overhoop. “Tien volwassenen, vijf kinderen en vijf logés, vaak mensen zonder papieren. Elke drie weken organiseren we een buitenactiviteit, meestal bij een boer.” Niet als hulpverleners, benadrukt hij, maar als mensen onder elkaar. “Het is net zo goed voor onszelf. Ik zit de hele week achter de computer. Dit is wat het leven zin geeft.”

Frank wijst naar twee mannen die paaltjes de grond in slaan. “Zij waren boer in Pakistan. Eén van hen had tachtig koeien. Ze weten precies wat ze doen.” Een andere vrijwilliger liep bij een eerdere werkdag spontaan de stal in om te helpen melken - “gewoon, omdat het voor hem vertrouwd is”.

Ook Roland, een vriend van Frank en IT’er van beroep, helpt vandaag enthousiast mee. “Ik bouw normaal webapplicaties en zit dagenlang achter een scherm”, vertelt hij. “Dit is een verademing. Lekker buiten zijn, met je handen werken, iets tastbaars doen. Ik zou dit elke week wel willen.”

Buiten werken maakt mensen gelijk

Wat Frank misschien nog wel het mooiste vindt: buiten vervagen de sociale grenzen. “Binnen worden mensen gesorteerd op opleiding en status. Maar hier werk je gewoon samen. Dan zie je: die vluchteling zonder diploma is hartstikke handig. Die ziet het werk liggen. Die pakt door.”

Hij vertelt hoe ze vanuit Overhoop regelmatig met een groep mensen uit Utrecht komen. “Veel van hen hebben een vluchtachtergrond en willen graag aan de slag, maar mogen niet werken of vinden geen plek. In plaats daarvan zitten ze vaak dagenlang op hun kamer, met alleen slecht nieuws uit hun thuisland op hun telefoon. Dat is geen leven. Dus organiseren we dit soort ochtenden, juist om naar buiten te gaan, iets nuttigs te doen, samen te zijn.”

Maar het is niet alleen voor de vluchtelingen heilzaam, benadrukt Frank. “Ik zit zelf ook veel achter een scherm. Dit is wat het leven zin geeft. Ik probeer altijd buitenklusjes te verzinnen bij boeren. Het is goed voor iedereen. Hier zijn arm en rijk, stad en platteland, autochtoon en nieuwkomer gewoon mensen onder elkaar.”

Het raakt ook zijn eigen denken. “Waarom verzamel ik spaargeld voor later, terwijl mijn vrienden nu niets hebben? Waarom houd ik zo vast aan privacy, terwijl samenleven zoveel rijker is? Dat leer ik door te leven met mensen die alles delen - niet omdat ze moeten, maar omdat het vanzelfsprekend is.”

Aarden, letterlijk en figuurlijk

Ramona Schalkwijk van Bloemenweidemelk kijkt met een glimlach rond. “De hele wereld is hier”, zegt ze. “En dat is mooi. Dit soort dagen brengen balans. Hier op het land komt alles samen: zorg voor de natuur, zorg voor elkaar. Je komt letterlijk weer met beide voeten op de grond. Je aardt.”

Ze zou dit het liefst elke dag doen, vertelt ze. “Maar ja, ik ben druk met het runnen van het bedrijf. Er is altijd werk op een boerderij.” Ze zucht even. “Misschien op een dag…” Dan vertrekt ze richting de boerderij, waar ze begint met het verzorgen van de lunch voor de harde werkers.

Ook Gerben, die vandaag meewerkt, voelt dat. “Mijn vader is onlangs overleden. Ik moest gewoon even naar buiten, ruimte maken in mijn hoofd. Dit helpt.”

Hoop in de klei

Aan het eind van de ochtend staan de struiken geplant, gesnoeid, voorzien van water en afgedekt met snippers. Wat begon als een praktische werkdag, bleek vooral een oefening in samen leven. In nabijheid, eenvoud, gelijkwaardigheid. “Dit is hoe het leven bedoeld is”, zegt Frank. “Zorgen voor elkaar, voor de schepping, en ontdekken dat we allemaal iets te geven hebben.”