Toeval

Aad Kuiper

Regelmatig vertelt iemand je dat iets geen toeval is: ‘het heeft zo moeten zijn’. Eigenlijk lijkt mij heel erg veel juist wel toeval. Het is al toeval dát je geboren bent, want denk eens aan al die eitjes en nog tig keer zo veel spermatozoïden die verloren gaan. En dan is het zeker ook toeval dat je juist bij die ouder(s) geboren bent, in die plaats, in dat land, in dat werelddeel. Je had evengoed heel ergens anders geboren kunnen worden. En dan wat betreft alles wat je hebt meegekregen: je uiterlijk, je aard … alles eigenlijk. Want natuurlijk heb je wel wat meegekregen van je biologische ouders, maar dat hebben je eventuele broertjes en zusjes ook en tussen jou en die eventuele broertjes en of zusjes zouden wel eens grote, heel grote verschillen kunnen zitten.

Oké, dat wat betreft het begin, maar vervolgens groei je op in dat gezin met een of twee of drie of vier ouders met of zonder broertjes en/of zusjes in een bepaalde buurt, in een bepaalde wijk van een stad of stadje, in een bepaald dorp, ergens ter wereld; toeval. Hoe zit(ten) je opvoeder(s) in elkaar; ongetwijfeld doen ze hun best om hun best te doen, maar of dat lukt en wie er nog meer een, wellicht heel belangrijke rol spelen - en welke dat is - tijdens het groter groeien, is maar de vraag. Tijdens de zwangerschap al en in de eerste twee levensjaren wordt de basis gelegd voor taalontwikkeling, emotionele ontwikkeling, motoriek, hechting en nog veel meer. Daarom zijn de leefomgeving van een baby en de ervaringen die hij/zij in deze periode meemaakt cruciaal. Het is dus heel belangrijk dat een kind in die eerste jaren de juiste stimulans krijgt door liefde, aandacht en waardering van zijn of haar opvoeder(s). In de eerste vijf jaar van het leven maakt een kind enorme sprongen in groei, lichamelijke ontwikkeling, cognitieve vaardigheden, emotionele ontwikkeling en sociale interactie. Maar in die periode kan ook wel eens wat misgaan. En dan niet: zo heeft het moeten zijn, maar gewoon botte pech, toeval. Zoveel is belangrijk: een vertrouwde of juist een regelmatig verontrustende omgeving, welvaren of armoede, gezond of minder gezond eten, traumatische ervaringen of bijna voortdurend omringd met fijne zorg.

En dit zijn nog maar de eerste jaren; dan komen nog school en hoe gemakkelijk je je kunt handhaven in een groep, hoe weerbaar en hoe handig je bent of juist onhandig, hoe makkelijk je kunt leren, of daar juist moeite mee hebt, welke leerkrachten je treft, welke klasgenoten, … Heel bijzonder is wel dat volwassenen over het algemeen geneigd zijn dat, als iets tegenzit in hun leven, dat toe te schrijven aan pech (een van de verschijningsvormen van toeval) en als het meezit dat vaak ontaardt in borstklopperij, terwijl het gewoon de (gelukkige) omstandigheden zijn, ofwel gewoon mazzel is.

Ik ben toeval overigens wel dankbaar dat ik, uitgerust met innerlijke en uiterlijke kenmerken die me niet zo veel problemen opleverden, groot mocht worden bij ouders die hun best deden en van wie die inspanningen zeker resultaat opleverden, op een plek waar ik zonder al te grote strubbelingen kon opgroeien, in een vrij land - waar geen onderdrukking en/of oorlog speelde - inmiddels omringd door mensen die me lief zijn, in een prettige plaats en in een welvarend land; een land waarin bijna (let op het woord bijna!) iedereen, en dat geldt ook voor mensen waarbij pech een belangrijker rol speelde dan mazzel, het op zijn minst wel redelijk getroffen hebben. Maar om dat land zo te houden en liever nog op een hoger plan te tillen moeten we natuurlijk wel alert blijven.

En dat ik deze column hier en nu geschreven heb is, u raadt het al, louter toeval, of …