Wat doet dat hier in Oudewater?

Aad Kuiper

Het vakblad voor beeldend kunstenaars BK-informatie wil, vanwege haar veertigjarig jubileum, kunst in de openbare ruimte op een voetstuk plaatsen onder de hastag #watdoetdathier. Zij vragen redacteuren van andere kranten en bladen om hen daarbij te helpen. Dat doen wij graag! Want ook in Oudewater staan veel bijzondere kunstwerken. Vraagt u zich weleens af: wat doet dat hier? Na het verhaal over het hoen van Hoenkoop volgt niet één kunstwerk, maar een hele serie: geveltekens.

Iedereen is, al slenterend door een reeds lang bestaande stad, weleens verrast door een steen die ingemetseld was in de gevel van een oud pand; een gevelsteen. Zo'n gevelsteen diende vroeger, bij gebrek aan straatnamen en huisnummers, ter identificatie van een pand. Vaak gebruikte men de naam of het beroep van de eigenaar of de naam van het pand om in de gevelsteen te verwerken. Zo'n gevelsteen is overigens echt van steen; is-ie van hout of een ander materiaal dan heet het geen gevelsteen, maar een gevelteken.

Vanaf 2015, het jaar waarin gevierd werd dat Oudewater 750 jaar stadsrechten had, zijn er door Stichting Geveltekens Oudewater, in de beginfase gesubsidieerd door de Stichting Van Achterbergh-Domhof, in het fraaie historische stadje op uiteenlopende woonhuizen en andere kenmerkende gebouwen geveltekens aangebracht. Het idee van geveltekens is in dat jaar in Oudewater nieuw leven ingeblazen, maar met een net iets andere insteek: nu speelt bij het maken van een nieuw gevelteken vaak, naast de bewoners of gebruikers, ook de geschiedenis van het pand een belangrijke rol. Maar altijd werd een passend gevelteken gemaakt, dat het desbetreffende pand een nog boeiender uitstraling geeft. En boeiend zijn ook die geveltekens zelf; zeker als je de verklaring en de achtergrond van de geveltekens leest in een brochure die verkrijgbaar is bij het Toeristisch Informatie Punt (TIP) in de Leeuweringerstaat in Oudewater. Daarin staan ook de exacte locaties van al die geveltekens. Een summiere opsomming is te vinden op Oudewater.net.

Toevoeging aan de openbare ruimte

Er zijn in de afgelopen jaren dus steeds meer van die nieuwe geveltekens bijgekomen, zodat er nu maar liefst bijna dertig moderne en zeer fraaie kunstwerkjes op bijzondere, vaak monumentale panden in de stad te ontdekken zijn. Een klein tiental lokale, heel verschillend werkende kunstenaars en keramisten hebben, altijd in samenspraak met de eigenaren of gebruikers van het desbetreffende pand, en rekening houdend met de geschiedenis van dat pand, gezorgd voor een 'toevoeging aan de openbare ruimte, want een sierelement, en zeker zo'n gevelteken straalt liefde voor een huis uit' (Meta Jaarsma). Op de panden die aangemerkt zijn als monumenten, mochten de gevelstenen niet rechtstreeks worden aangebracht en daarom zijn de geveltekens van weer- en windbestendige keramische tegelplateaus aangebracht op een roestvrije metalen plaat die dicht tegen de gevel is geplaatst.

Er zitten juweeltjes tussen en welke de bezoeker het fraaist vindt, hangt van de smaak van de toeschouwer af, maar op de oudkatholieke kerk zit een bijzonder fraai teken en dat geldt bijvoorbeeld ook voor de panden aan de Peperstraat 16 en de Leeuweringerstraat 11. En dan is er ook nog een, van enigszins buitenproportionele afmetingen, te vinden in de HEMA of liever gezegd, in de patio van de HEMA, naast de koffiecorner: een schitterende ode aan de vrijwilligers van Oudewater. Eigenlijk doet het ene gevelteken nauwelijks onder voor het andere. En alleen de geveltekens zijn al een rondje door Oudewater waard.