Ingezonden: oude machine

Een reactie op de column van Otto Beaujon over de oude machine. 

Er staan een paar foutjes in. Het is geen stansmachine maar een frictiepers.

De pers werd aangedreven met een riem en werd op spanning gehouden door een spanrol. De spanrol lag altijd op de riem, ongeacht of de motor draaide of stil stond.

De werking zat hem in de horizontale bovenas die aan gedreven werd door de motor. Op deze as zaten twee verticale schijven, met daartussen een horizontaal wiel dat de verticale spindelas aandreef. Deze as had een drie dubbele spoed, stond vrij van de twee schijven op de bovenas.

Met deze pers werden mangaanstalen bouten geslagen in de vorm van een klinknagel.
Met die klinknagels werden de ketting van de baggeremmers in elkaar werd gezet: telkens een emmer, een tussenschalm, weer een emmer dan een tussen schalm enz. al naar gelang de lengte van de ketting.

Deze bouten hadden een dikte van 20 tot 50 mm en met verschillende lengte, al naar het type emmer.

De bediening zat aan de voorzijde, zichtbaar als een verticale stang waarmee de horizontale as naar links of rechts gedrukt werd. Eén van beide verticale wielen op de as dreef dan het horizontale as met de spindel aan. Met het linker wiel schoot de spindel omlaag, met het rechterwiel wiel omhoog. De bediening vroeg weinig kracht.

Het stuk staal dat een klinknagel moest worden werd aan de bovenkant roodgloeiend verhit en in een matrijs geplaatst, met bovenop een matrijs waarin de kop van de klinknagel was uitgespaard.

Dan werd het geheel onder de pers geschoven en dan kwam de pers met grote snelheid omlaag en na 5 seconde stond de pers alweer in zijn hoogste stand en viel de veiligheidspal er weer op.

Met deze pers kon dus geen plaat of profiel vervormd worden.

De pers was van oorsprong zwart zoals alle machines uit die tijd. Maar in periode van weinig werk hebben we hem ooit als werkgelegenheidsproject groen geschilderd.

Henk van Drie,
Oud werknemer H.Y.

Naschrift:

Henk van Drie werkte vanaf zijn 15e heel zijn leven bij de machinefabriek en is als een boek vol mooie verhalen, met een benijdenswaardige collectie foto’s, folders en catalogi waar een ongelofelijke reeks ‘baggermachines op maat’ in beschreven en afgebeeld staan. Hoe de Russen twee identieke pompen op een baggerproject nodig hadden, waarvan de ene gerepareerd werd terwijl de andere draaide. Dat was nodig omdat het scherpe zand de witmetalen lagerschalen in 24 draai-uren wegsleet. De Hollandse IJssel kwam met een ander plan: ander type lagers, hardstalen pomphuis en garantie -voor de zekerheid- van minimaal 175 draai-uren (een hele week non-stop) tijdens de eerste demonstratie. De Russen wisten werkelijk niet wat ze meemaakten: Henk blinkt van trots.

Behalve de oude frictiepers als stoffelijk aandenken zou dit bijzondere bedrijf toch minstens ook een archief en een boek als blijvende herinnering verdienen.

Otto