Oude machine

Eenzaam tussen het puin van machinefabriek De Hollandsche IJssel staat een oude stansmachine. De machine is gemaakt door Eisenwerk Wülfel in Hannover (1883), tot 1945 een toonaangevende machinefabriek in Duitsland.

De machine werd aangedreven met een platte leren drijfriem, en die riem had een spanner: een derde rol die met een hefboom (met een flink gewicht eraan) zorgde dat de drijfriem niet slipte (rechts naast de voet van de pers). Moest de machine stoppen, dan gooide de machinist de hefboom om. Moest hij weer draaien, dan liet de machinist het spanwiel weer op de drijfriem zakken. De machinist moest wel een stevige jongen zijn: het loden gewicht aan de hefboom alleen weegt 88 kilogram, het staat er op.

Arbo zag er rond 1900 (want zo oud is de machine) heel anders uit dan vandaag de dag. Een hendel omgooien met een gewicht eraan van 88 kilo mag niet meer. Trouwens, de hele machine (om staalplaten in een bepaalde vorm te persen) bestaat niet meer in de vorm van deze fossiele pers: zelfs in de zware industrie van India hebben ze tegenwoordig hydraulische persen.

Het leek de gemeente een goed idee om de hele machine ergens aan de Westerwal neer te zetten als een aandenken aan de werf waar 150 jaar lang baggerschepen gebouwd zijn.

Gepensioneerd, niet versleten, niet gescheurd, alleen niet meer van deze tijd. Het alternatief is de snijbrander.

De projectontwikkelaar heeft haast, Jan van Dam kan het ding weghalen en voorshands bewaren.

De Kunstwacht (geen Overheid zoals wellicht denkt, maar een commerciële onderneming) wil het ding laten demonteren, alles zandstralen en er dan een nieuw industrieel verfsysteem overheen zetten (met misschien een klein logootje van de verfsponsor?). Voor een ding dat nooit meer hoeft te draaien. Voor een ding dat ook zo, in zijn 100 jaar oude verflagen, nog eens 100 jaar mee kan gaan zonder dat er iets aan verandert.

Wij, hobbyisten, leerden altijd:

Elke restauratie doet afbreuk aan de authenticiteit van het object.

Laat die zin eens tot je doordringen. En bedenk wat de betekenis is van ongevraagd zandstralen en industrieel coaten van een monsterlijk groot object dat geen gebruikswaarde meer heeft en waarbij hoogstens de toerist of de passant een blik op het verleden werpt. Kitsch, zal hij (of zij) denken bij die glanzende nieuwe lak.

Het handhaven zoals het is en er als een goed huisvader eenmaal per jaar een sopje met de allerbeste autowas overheen halen ligt meer in de lijn der logica, en is een stuk goedkoper, durf ik je wel te voorspellen.

Kloek, echt, eerlijk, zichtbaar oud, in weer en wind, symbool van ondernemend Oudewater.

Otto Beaujon