Montfoort viert 650 jaar democratie

Op zaterdag 17 mei viert Montfoort op feestelijke wijze dat het precies 650 jaar geleden is dat de Stichtse Landbrief werd bezegeld - een historische mijlpaal die wordt gezien als het begin van het democratisch bestuur in de regio Utrecht. Diezelfde dag markeert ook het jubileum van het Oude Stadhuis van Montfoort. De stad grijpt deze dubbele verjaardag aan voor een dag vol verhalen, oude ambachten, muziek en activiteiten voor jong en oud.

Op 17 mei 1375 werd in Utrecht de Stichtse Landbrief bezegeld. Bisschop Arnold van Horne, destijds landsheer van het Nedersticht, kampte met grote schulden. In ruil voor financiële steun moest hij een deel van zijn macht afstaan aan een raad die was samengesteld uit drie partijen: de geestelijkheid, de adel en de steden. Daarmee werd voor het eerst vastgelegd dat bestuur niet meer uitsluitend in handen lag van één machthebber, maar dat andere groepen medezeggenschap kregen over kwesties als belasting, rechtspraak en oorlogvoering.

“De bisschop had geld nodig, en wie betaalt, bepaalt”, vertelt Peter Versloot, die zich al jarenlang verdiept in de lokale geschiedenis. “Via deze oorkonde moest hij macht inleveren ten gunste van de standen en steden.” Montfoort maakte overigens pas in 1536 officieel deel uit van deze raad, meer dan 150 jaar na het ondertekenen van de Landbrief. Toch is ook hier de invloed van deze middeleeuwse machtsdeling voelbaar. “Montfoort kreeg in 1329 stadsrechten en ontwikkelde zich vanaf dat moment steeds verder - met stadsmuren, gracht en aanzien voor de burggraven”, zegt Peter.

Feest van democratie en historie

Van 10.00 tot 17.00 uur verandert het historische centrum van Montfoort in een levendig openluchtmuseum. Op de ambachtenmarkt demonstreren zo’n vijftien vaklieden hun kunnen: van mandenvlechters tot klompenmakers. De Provincie trakteert en de Knoperij serveert daarom de eerste 100 bezoekers gratis koffie en thee en wie wil, kan zich daar laten verrassen door een waarzegster. Edith voorspelt de toekomst met walnootschalen en kaarsjes: “Drijven ze uit elkaar? Dan zit er ruis op de lijn. Drijven ze naar elkaar toe, dan is er hoop.”

Kinderen mogen zelf een zegel maken op een moderne versie van de Landbrief. Een bolletje rode lak wordt gesmolten boven een vuurtje, waarna de kinderen met een stempel een zegel op een lange strook zetten “Zo beleven kinderen hoe het toen ging. Een mooie manier om democratie tastbaar te maken”, aldus Peter. In de Knoperij is deze dag ook een replica van het ‘Zwaard van Linschoten’ te bewonderen.

Bij het Oude Stadhuis kunnen bezoekers zich laten rondleiden door de middeleeuwse vertrekken. In de bovenzaal is een fotostudio ingericht waar gezinnen zich in middeleeuwse kleding kunnen laten vereeuwigen. Grace den Houdijker, vermomd als historisch typetje, praat nieuwsgierige bezoekers op theatrale wijze naar binnen. Buiten klinkt er muziek: het theaterkoor Marcello, kindertheater, vertellers van ‘De Terug Reizigers’ en andere muzikale acts vullen het programma dat maar liefst 650 minuten duurt. Over het programma zegt Arie Spruit van het Oude Stadhuis: “Vanaf 11:00 uur begint er theater, een middeleeuwse goochelaar, een theaterstuk en zang. De goochelaar loopt daarna rond. Vanaf 13:00 uur loopt de Zwup rond, vanaf 14:00 uur begint de eerste troubadour, om 15:30 uur de tweede. En vanaf 17:30 uur speelt Folkorn middeleeuwse folkmuziek tot 21:00 uur.”

Een route leidt symbolisch van het Oude Stadhuis naar het Huis van Montfoort, al blijft die laatste locatie op deze feestdag zelf helaas gesloten voor publiek.

Vrede en verbinding op het Hofplein

Op de parkeerplaats bij het Huis van Montfoort staat de Vredes Express: een interactieve tentoonstelling die geheel in het teken staat van vrede, verbinding en democratie. Burgemeester Petra van Hartskamp opende deze reizende installatie afgelopen maandag. Twee weken lang is de Vredes Express te bezoeken in Montfoort. Alle groepen 7 en 8 van de basisscholen en de onderbouw van het Yuverta College krijgen de kans om deze educatieve ervaring te beleven. Op 17 mei is de Vredes Express ook toegankelijk voor de feestgangers. De activiteit wordt georganiseerd door het Vredesplatform en de gemeente Montfoort.

Moderne middelen voor oude verhalen

Een bijzonder onderdeel is de zogenoemde podwalk: een digitale stadswandeling langs historische plekken, begeleid door hoorspellen en stemmen van Montfoortse inwoners. De verhalen - zowel voor kinderen als volwassenen - zijn te horen via de telefoon en brengen de geschiedenis tot leven op de plek waar ze zich afspeelde. De route begint bij het Oude Stadhuis en voert langs plekken die verwijzen naar de machtsverdeling van toen én nu. Arie Spruit laat weten: “We hebben posters en flyers uitgeprint met daarop de QR-code om de podwalk te lopen. Dit gaat gewoon via een website. Hoe het werkt, leggen we ter plekke uit.”

Samen maken we geschiedenis

Deze feestdag is een initiatief van gemeente Montfoort, Het Oude Stadhuis, de SOM en betrokken inwoners. Lokale organisaties en initiatieven, waaronder Winkeliersvereniging Montfoort, Stichting STAM, Stichting Cultureel Montfoort en Scouting Montfoort, werken samen om deze dag speciaal te maken. Montfoort toont zich van zijn creatieve en historische kant.

“We willen het verleden niet alleen herdenken, maar ook laten zien wat het ons vandaag nog te zeggen heeft”, aldus de organisatie. Of, zoals Peter Versloot het verwoordt: “De Landbrief was het begin van iets wat we nu vanzelfsprekend vinden. Maar het begon allemaal met een bisschop in geldnood.”