Herinnering

Alle mensen hebben herinneringen. De goede om geregeld nog eens op te halen, de slechte om ze te vergeten, wat meestal een leven lang liet lukt. Want wroeging, spijt of schaamte zijn hardnekkige herinneringen.

Vaak is de herinnering met iets stoffelijks verbonden. Een mooi sieraad kan een aandenken zijn, aan iets moois dat je samen beleefd hebt.

Sommige mensen gaan daarin heel ver, dat hoef ik u niet te vertellen. De douane heeft er de handen vol aan, aan die reizigers met exotische souvenirs, kunst, oudheden en voortbrengselen van de natuur.

Foto’s, trouwreportages, reisverslagen, jachttrofeeën kunnen ook souvenirs in de zin van geheugensteuntjes voor je herinneringen zijn.

Mensen, àlle mensen, hebben van die geheugensteuntjes nodig.

Na 1989 verkochten de mensen in de DDR voor een appel en een ei al hun Trabanten, Wartburgs, Simson brommers Fortschritt wasmachines, huisraad en muziekinstrumenten uit verontwaardigde afkeer van al die DDR-spullen, waarvan het ze 45 jaar lang wijsgemaakt was dat ze in het beste land ter wereld woonden met vanzelfsprekend de beste spullen.

Maar zie: Tien jaar later kwamen er ineens overal Heimat-musea met de vertrouwde ouwe spulletjes en doosjes puddingpoeder uit de staatssupermarkten van Consum. De mensen hadden heimwee naar hun verleden, en spijt van het wegdoen van hun spulletjes.

Een van de meest hardnekkige behoeften aan stoffelijk houvast is de herinnering aan overledenen. Het ritueel, de uitvaartdienst, de favoriete muziek van de overledene. Klassiek was een mooie kist van echt hout met koperbeslag, een begrafenis en een mooie grafsteen. Om er af en toe eens langs te gaan, of om met Allerzielen bloemen te gaan leggen.

Bij de crematie gaat het min of meer net zo. De urn staat bij de één op de schoorsteenmantel, bij de ander op het nachtkastje van de overledene, en soms in de garage. De ring met de bloedkoraal van tante Ko. Bij sommigen blijft de hele garderobe onaangeroerd, gestreken en in plasticfolie in de klerenkast hangen. Ik ken ook iemand die een theelepeltje as van haar echtgenoot in een broche heeft laten solderen.

Het dragen van moeders sieraden, het in ere houden van grootvaders hengel of vaders draaibank. Je hoeft maar één aflevering van de Repair Shop te bekijken om te beseffen dat herinneringen voor mensen van levensbelang zijn. Soms mag het overdrachtelijk: de foto die voor altijd op de schoorsteenmantel moet blijven, en de as die uitgestrooid wordt tijdens een rituele boottocht. De overledene die afgelopen donderdag in de krant stond had een typische Limburgse naam, en de familie ging hem ‘Beneden de grote rivieren’ uitstrooien. Ter herinnering.

Gerard Croiset, de grootste helderziende die Nederland ooit gekend heeft, had de gave uitzonderlijk goed terug te kunnen kijken in de tijd, waarbij hij zich desgevraagd op één vermiste of overleden persoon kon concentreren. Hij noemde dat ‘inneren’, want het ‘her’ was er in zijn denkproces niet bij: de mens die hij voor zich haalde, die hij voor zichzelf ‘innerde’ had hij meestal tevoren nooit ontmoet. Aan de hand van een voorwerp dat de overledene of vermiste dierbaar was geweest (de broche van tante Ans) kon Croiset aan professor Tenhaeff die zijn wetenschappelijk begeleider was allerlei eigenschappen en eigenaardigheden vertellen over de persoon in kwestie. Bij de nabestaanden die naar Croisets analyse mee konden luisteren liepen de rillingen vaak over de rug, zo intens was de getuigenis van Croiset, en zo bizar, zo onverwacht maar ook zó herkenbaar en bij het rechte eind tegelijk de dingen die de helderziende zich uit de overledene tevoorschijn haalde, zich innerde.

Verreweg de meeste westerse stervelingen moeten het hebben van hun eigen herinneringen, en ze laten zich daarbij helpen door een voorwerp, een afbeelding, een melodie op een oude grammofoonplaat of een sterk geurende plant.

Het terug kunnen halen van herinneringen is voor de mens onmisbaar.

Otto Beaujon

Otto Beaujon