Gerben Mourik, 25 jaar organist

Op 23 april a.s. geeft Gerben Mourik, kerk- en stadsorganist van Oudewater, een jubileumconcert op het orgel van de Domkerk in Utrecht, vooralsnog zonder publiek maar voor eenieder via het Youtube-kanaal te volgen. Opmerkelijk, een organist die op 39-jarige leeftijd ontegenzeggelijk tot het hoogste echelon der concert-organisten behoort maar bovendien al 25 werkzame jaren achter de rug heeft. Op zijn 14e is hij begonnen als kerkorganist. In alle bescheidenheid zegt Gerben dat het behalve je vakmanschap ook heel erg afhangt van je netwerk, gemakkelijk in de omgang en benaderbaar zijn, waardoor je eerder uitgenodigd wordt, en kansen krijgt.

De jonge Mourik begon op zijn achtste met orgellessen van een aardige mevrouw, beleefde rond zijn dertiende een periode van onzekerheid of het orgel nu wel of niet zijn roeping was, maar trad al op zijn veertiende voor het eerst op als kerkorganist tijdens de eredienst in 'zijn' kerk van de Gereformeerde Gemeente in Hendrik Ido Ambacht. Een master-opleiding aan het conservatorium van Tilburg volgde, en Gerben Mourik solliciteerde als organist voor het orgel in het Ikazia ziekenhuis in Rotterdam. Via een advertentie in een vakblad voor orgelmuziek werd hij organist van de Hervormde Gemeente in Klundert. Aan die kerkgemeenschap is hij zes jaar lang als vaste organist verbonden geweest. Hij spreekt er met dankbaarheid over: elke zondag kwam iemand van de kerk hem afhalen aan het station van Lage Zwaluwe en bracht hem na de kerkdienst weer terug. Het contact is nu, na twintig jaar, nog 'actief' en allerhartelijkst. Gerben Mourik, echtgenote, zoon en dochter wonen inmiddels in Gouda.

In 2006 werd Gerben Mourik benoemd tot organist van de Hervormde Gemeente Oudewater. Hij studeerde af aan het Utrechts conservatorium als Kerkmusicus I, en kreeg in Oudewater de titel van Stadsorganist, wat meer was dan een eretitel afgeleid van een vroegere functie van 100 jaar geleden: het idee (van wie anders afkomstig dan van Pieter Verhoeve) beoogde een duidelijke verbreding, onder andere uitwisseling met de andere kerken, muziekonderwijs, drempelverlaging voor het bijwonen van de kerkconcerten. Oudewater heeft daarmee naast bijvoorbeeld Haarlem (St. Bavo) en Rotterdam (De Doelen en het Stadhuis) als een van de weinige plaatsen in Nederland een eigen stadsorganist.

Artistieke expressie

Gerben Mourik heeft zijn hart verpand aan muziek van Nederlandse oorsprong, hoewel, denkt hij hardop, de volksaard en de nuchterheid van het calvinisme de Nederlandse componist van orgelmuziek wat behoudend doen zijn. Hij bespeurt een drang naar de absolute harmonie maar hoe dan ook, de Nederlandse orgelmuziek heeft nog niet tot echt sprankelend succes geleid. Het opstaan van muzikale genieën is tenslotte niet aan grenzen gebonden.

Gerben heeft zich door studie bij diverse grootheden bekwaamd in de kunst van het improviseren. Improvisaties vormen steeds een belangrijk element in zijn concertoptredens. Hij won ook een aantal improvisatieconcoursen, onder andere in Zwolle, in Haarlem en St. Albans (UK), en werd uitgenodigd als jurylid bij een internationaal improvisatieconcours in Hang Zhou (China). De hoofdstad van het keizerrijk tot 1276 en momenteel één van de welvarendste steden (180 km ten westen van Shanghai) van het hedendaagse China nodigde Gerben uit. Een week lang jureren, Chinees ontbijten, lunchen en avondeten ("drie keer hetzelfde",) en merken dat de opvattingen van internationale juryleden over improvisatie, dat wil zeggen de vrije loop geven aan je fantasie, heel wat strakker bleken in China dan in Europa, een leerzame gewaarwording. Artistieke frivoliteit grenst in China gevoelsmatig aan opstandigheid; artistieke expressie is er aan grenzen gebonden.

Ontplooiing begint bij de Romantiek

Ondertussen groeide ook Mouriks concertagenda, met vele optredens in binnen- en buitenland. Wereldwijd heeft het kerkorgel een kleine maar hechte groep betrokkenen, en een verrassend of succesvol optreden leidt al gauw tot uitnodigingen voor nieuwe optredens elders. Gerben Mourik speelde solo, met een instrumentalist of met koor bijvoorbeeld in New York, Aalborg (Denemarken), Engeland (York, Chichester). Over het repertoire doet hij een opmerkelijke uitspraak: voor mij begint de orgelmuziek pas halverwege de 19e eeuw te leven. Natuurlijk is er Bach, en de barok, maar de romantiek heeft zoveel méér gebracht, tot en met het hedendaagse repertoire. "Naast klassieke muziek, ben ik een echte fan van Anouk, haar teksten, haar persoonlijkheid en muziek fascineren mij. Ik krijg er inspiratie van. Jazz, daar luister ik ook graag naar."

Pas muzikaal als het menselijk is

"Soloconcerten geven kost veel energie, soms twee keer in de week, je moet ervoor reizen, het concert is inspannend: natuurlijk ben je voorbereid, maar er zijn van die dagen dat je aan jezelf twijfelt, en voel je een uur lang een vervelende spanning terwijl dat na afloop beslist niet te horen is in de registratie. Na afloop wil je eigenlijk naar bed, maar je moet òf cd's signeren òf een bij voorkeur montere conversatie onderhouden met de gasten van de organisatie die hetzelfde stuk wel eens door iemand anders hebben horen spelen, en die deed dat dan zus of zo, of mensen die foute noten turven. Tsja, interpretatie betekent iets anders dan geautomatiseerde perfectie; het menselijke mag in de uitvoering hoorbaar zijn, het is hetgeen muziek tot muziek maakt. Het samen spelen met een koor of een solist is meestal een stuk minder vermoeiend.

Het afgelopen jaar waren er ineens helemaal geen live concerten, en dan word je je er ineens van bewust dat je thuis een gezin hebt, en tijd voor heel andere dingen. Ik ben er van overtuigd dat muziekonderwijs veel nadrukkelijker dan nu het geval is een plaats in de vorming van ieder kind zou moeten worden ingebed, en niet aan het toeval worden overgelaten. ik geef lessen en jeugdconcerten, en probeer op eigen bescheiden wijze iets van affectie voor muziek over te brengen."

Otto Beaujon