Wat valt onder ondernemingsrecht?

Van het oprichten van een BV tot het uitkopen van een mede-aandeelhouder: zodra je onderneemt, krijg je met juridische regels te maken. Een groot deel daarvan valt onder het ondernemingsrecht, maar wat hoort daar nu precies allemaal bij?

Ondernemingsrecht is een verzamelnaam voor meerdere rechtsgebieden die samen het juridische speelveld van bedrijven vormen. Maar waar begint en eindigt dat speelveld precies, en is bedrijfsrecht eigenlijk hetzelfde?

Wat houdt ondernemingsrecht in?

Ondernemingsrecht is het rechtsgebied dat alles regelt rond het oprichten, besturen, financieren en beëindigen van ondernemingen. De belangrijkste regels staan in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, dat over rechtspersonen gaat, aangevuld met Boek 6 over contracten.

Het ondernemingsrecht raakt elke levensfase van een bedrijf. Bij de start bepaal je een rechtsvorm: eenmanszaak, vof, maatschap of BV. Tijdens de groei krijg je te maken met aandeelhoudersovereenkomsten, financiering en samenwerkingscontracten. En aan het einde met verkoop, opvolging of soms een faillissement.

Kenmerkend is dat het ondernemingsrecht vooral de verhoudingen regelt: tussen aandeelhouders onderling, tussen bestuur en aandeelhouders, en tussen de onderneming en haar contractspartijen.

Naast Boek 2 BW spelen ook de Handelsregisterwet (inschrijving bij de KvK), de Wet op de ondernemingsraden en Europese regelgeving een rol. Het ondernemingsrecht is daardoor voortdurend in beweging.

Welke rechtsgebieden vallen onder ondernemingsrecht?

Ondernemingsrecht is geen afgebakend wetboek, maar een paraplubegrip. Onder die paraplu hangen meerdere rechtsgebieden die elk een ander aspect van het ondernemen regelen: van de rechtsvorm en de interne verhoudingen tot contracten, overnames en het einde van de onderneming.

In de praktijk lopen die deelgebieden voortdurend door elkaar. Wie een bedrijf overneemt, raakt tegelijk het vennootschapsrecht (de aandelen), het contractenrecht (de koopovereenkomst) en vaak ook het arbeidsrecht (het personeel). Een ondernemingsrecht advocaat schakelt daarom continu tussen deze gebieden.

Zes deelgebieden vormen samen de kern van het ondernemingsrecht. Sommige, zoals het vennootschapsrecht, kom je als ondernemer gegarandeerd tegen. Andere (zoals het insolventierecht) hopelijk nooit, al is het verstandig om te weten wat er dan speelt.

Vennootschapsrecht en rechtspersonenrecht

Dit is de kern van het ondernemingsrecht: het vennootschapsrecht regelt rechtsvormen zoals de BV en NV: de oprichting bij de notaris, de statuten, de algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) en de rol van het bestuur en de raad van commissarissen. Sinds de invoering van de flex-bv kun je een BV overigens al oprichten met één cent aandelenkapitaal.

Ook bestuurdersaansprakelijkheid hoort hierbij. Bestuurt iemand een BV onbehoorlijk, dan kan hij onder omstandigheden privé aansprakelijk zijn voor de schulden van de vennootschap.

Contractenrecht

Ondernemen is contracten sluiten: algemene voorwaarden, leveringsovereenkomsten, distributieovereenkomsten, samenwerkingsovereenkomsten en geheimhoudingsverklaringen. Het contracten recht bepaalt wanneer een overeenkomst geldig is en wat er gebeurt bij wanprestatie.

Binnen het ondernemingsrecht draait het vaak om zakelijke contracten tussen professionele partijen (B2B). Daar gelden andere spelregels dan bij consumenten, bijvoorbeeld rond aansprakelijkheidsbeperking.

Fusies en overnames (M&A)

Bij de koop of verkoop van een bedrijf komen meerdere onderdelen van het ondernemingsrecht samen: de intentieverklaring (LOI), het due diligence-onderzoek, de koopovereenkomst met garanties en vrijwaringen, en de levering van aandelen bij de notaris. Elke stap kent eigen valkuilen, van te ruime garanties tot een koopprijs die achteraf wordt verrekend via een earn-out.

Ook een bedrijfsopvolging binnen de familie of een management buy-out valt hieronder. Het ondernemingsrecht bepaalt onder meer hoe aandelen worden geleverd en welke goedkeuringen daarvoor nodig zijn, bijvoorbeeld van de AVA.

Geschillen tussen aandeelhouders

Ruzie in de tent is een echte klassieker binnen het ondernemingsrecht. Denk aan een aandeelhouder die wordt weggedrukt of een bestuurder die weigert dividend uit te keren. Of aan een patstelling waarbij twee 50%-aandeelhouders elkaar volledig gijzelen. Voor ernstige conflicten bestaat de enquêteprocedure bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam.

Daarnaast kent de wet een geschillenregeling waarmee een aandeelhouder in bepaalde gevallen kan worden uitgekocht of juist gedwongen kan worden zijn aandelen over te dragen.

Insolventierecht

Gaat het mis, dan kom je in het insolventierecht terecht: faillissement, surseance van betaling en de Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA), waarmee een onderneming buiten faillissement haar schulden kan herstructureren. De curator onderzoekt in een faillissement ook of het bestuur iets te verwijten valt.

Bestuurders lopen in die fase extra risico. Is de jaarrekening te laat gedeponeerd of zijn schuldeisers bewust benadeeld, dan kan de curator hen privé aanspreken wegens onbehoorlijk bestuur (artikel 2:248 BW).

Raakvlakken met andere rechtsgebieden

Het ondernemingsrecht grenst aan het arbeidsrecht (personeel bij een overname), het fiscale recht (de belastinggevolgen van een rechtsvorm) en het mededingingsrecht (kartelverbod en fusietoetsing door de ACM). Een ondernemingsrecht advocaat werkt daarom vaak samen met specialisten uit die gebieden.

Ook het intellectuele eigendomsrecht (merken en handelsnamen) en de AVG raken vrijwel elke onderneming, al rekenen juristen die meestal niet tot het ondernemingsrecht in enge zin.

Wat is het verschil tussen bedrijfsrecht en ondernemingsrecht?

In de praktijk betekenen ze vrijwel hetzelfde: bedrijfsrecht is geen officiële juridische term, maar een populaire benaming die ondernemers vaak bezigen. Advocaten en de wet spreken echter van ondernemingsrecht.

Sommige juristen gebruiken bedrijfsrecht als een iets bredere term, inclusief bijvoorbeeld arbeidsrecht en huurrecht voor bedrijfspanden. Zoek je juridische hulp, dan kom je bij dezelfde specialist uit: een advocaat of jurist ondernemingsrecht.

Hetzelfde geldt voor de term handelsrecht, die wat ouderwetse benaming uit het vroegere Wetboek van Koophandel kom je nog weleens tegen, maar is grotendeels opgegaan in het moderne ondernemingsrecht.

Wanneer heb je een ondernemingsrecht advocaat nodig?

Bij standaardzaken, zoals het inschrijven van een eenmanszaak bij de KvK, kun je heel veel zelf. Een advocaat wordt waardevol zodra er meer op het spel staat: het opstellen van een aandeelhoudersovereenkomst, een conflict met een compagnon of de verkoop van je bedrijf.

Vuistregel: alles wat je bij de start goed regelt, bespaart je later een procedure. De meeste geschillen binnen het ondernemingsrecht ontstaan door afspraken die nooit op papier zijn gezet.