Met bijzondere bijenkast wordt een parasiet verdreven

Insecticiden, verschaling en verstening van het landschap zijn een bedreiging voor het voortbestaan van de bij. Maar één van de grootste oorzaken voor bijensterfte is misschien wel de Varroamijt. Met een bijzondere bijenkast probeert voormalig dierenarts Dirk de Jong uit Oudewater het deze gemene parasiet zo moeilijk mogelijk te maken.

De Varroamijt is een parasiet van Aziatische bijen. Omdat de parasiet en bijen al duizenden jaren samenleven is de mijt daar niet zo schadelijk. Maar sinds de jaren '80 zijn alle bijenvolken in Europa besmet geraakt, ook onze Nederlandse honingbij. De gevolgen zijn desastreus: als een volk wordt besmet en je doet er niks aan, dan wordt het binnen twee jaar volledig te gronde gericht. Dirk: "Die mijt is een gemenerd. Op het moment dat een koningin haar eitjes legt, sluipt de mijt in het holletje waar de eitjes liggen en legt daar haar eigen eitjes. Ondertussen kan de mijt bloed zuigen bij de bijenlarven. De bij raakt hierdoor besmet en besmet ook weer andere bijen. De mijt verzwakt de bij en brengt ziektes over. Het is de doodsteek voor een volk."

Opsporen

Achter op de oprit bij Dirk staat een bijenkast van het Varroa resistentie fokprogramma. Bijen vliegen in uit. De apparatuur in de kast telt alle bijen die naar binnen en buiten vliegen. Ook weegt het de inhoud van de kast, de temperatuur en het aantal aanwezige eitjes. "Zo kunnen we zien hoe het volk zich ontwikkelt, als het goed gaat wordt het volk steeds zwaarder", legt Dirk uit." "In deze bijzondere bijenkast leven zo'n 20.000 bijen. Vier op de tien bijen van dit volk zijn in staat de met Varroa besmette bijeneitjes op te sporen, waarschijnlijk ruiken ze het besmette broed. Vervolgens mieteren ze de besmette bijenlarven met mijt en al uit de kast, je ziet op de grond voor de kast ook een hele bult dode bijen liggen. De resistente bijen moeten zich voortplanten zodat er steeds meer resistente bijen komen. De koninginnen worden daarvoor geïnsemineerd met zaad van mannetjesbijen uit de resistente volken."

Microscoop

Op een Amerikaans instituut voor bijenkunde, werd ontdekt dat er volken zijn die de parasiet de baas zijn. Een Nederlandse bijenhouder heeft vervolgens het fokprogramma opgezet. "Omdat ik achter het wetenschappelijk idee sta, sponsor ik deze kast voor een jaar. Het is een gezonde manier van bestrijding, je hoeft nu niet met gif in de weer. De bij is harstikke belangrijk, alleen al voor de boomgaard hier. Zonder de bij, geen appeltjes. En neem deze aardbeien, die hebben in principe geen bevruchting nodig, maar als de bij langs geweest is dan krijg je wel mooiere vruchten."

Een week geleden is een monster genomen uit de kast met tweehonderd eitjes. Onder de microscoop worden deze broedcellen bekeken en wordt het aantal aanwezige mijten geteld. Uit de volken met weinig of geen besmetting worden de mannetjes bijen gebruikt om sperma te winnen om de koninginnen mee te insemineren. "Het opsporen is bijzonder arbeidsintensief. Daarom wordt ook gezocht naar snellere methoden. Zo wordt met zogenaamde Genmarkers geprobeerd de eigenschappen op te sporen van bijen die dat besmette broed actief verwijderen."

Honing

Dirk had tot voorkort niet zoveel met bijen, maar kan nu voelt hij toch lichte trots om zijn eigen bijenvolk. Op het stenen muurtje voor de bijenkast zit hij vaak te kijken naar zijn bijen. "Ze zijn harstikke mak dus je kan rustig dichtbij komen. Ik kijk hier hoe ze naar buiten komen en weer naar binnengaan met hele kluwen stuifmeel. Het is hier ook een klein paradijsje voor de bijen. Over een paar weken staat het gras onder de boomgaard vol met klaver en bloemen, daar zijn de bijen gek op. Een ander bijkomend voordeel: ik krijg tig potjes honing. Maar ja, wat doe je nu met al die honing?"

Ellen van Leeuwen