Laatste touw officieel geslagen bij de Touwfabriek

Rond het jaar 1500 ging men in de polders rondom Oudewater over op veeteelt en de verbouw van hennep. Hennep kan dienen als grondstof voor touw. De hennepteelt rond Oudewater kwam tot een hoogtepunt in de 17e eeuw. In deze periode was er veel behoefte aan touw, dat op de schepen van onder andere de VOC en de oorlogsschepen van de Republiek werd gebruikt. Binnen de stad waren tientallen grofgarenlijnbanen en andere bedrijven werkzaam in de touwindustrie. De wederopbouw van de stad na het Beleg van Oudewater (1575) werd grotendeels gefinancierd door de winst van deze bedrijven te belasten.
Jan Pieterszoon van der Lee, wiens portret te bewonderen valt in het oude stadhuis, bezat halverwege de zestiende eeuw een aantal lijnbanen in Oudewater. Zijn nakomelingen zetten het lijndraaiersbedrijf eeuwenlang voort in de binnenstad totdat Gijsbert van der Lee in 1880 besloot een stoomtouwslagerij op te richten. Omdat dat in de stad te gevaarlijk was, werd de nieuwe fabriek gebouwd in de polder Klein Hekendorp.

Lange tijd was Touwfabriek G. van der Lee bij het grote publiek vooral bekend als het oudste familiebedrijf van Nederland. Deze touwfabriek was tot 2013 in handen van de familie Van der Lee. In dat jaar werd het bedrijf verkocht aan de Hendrik Veder Group. De fabriek was tot op heden de enige nog bestaande touwfabriek in Oudewater. Daar komt nu een eind aan.

Op vrijdag 9 april was de 350 meter lange lijnbaan nog één keer officieel in gebruik. Onder het toeziend oog van Saskia van der Lee - zij wilde hier, als een van de nakomelingen van J.P. van der Lee, uiteraard graag bij aanwezig zijn - verrichtte de ervaren lijndraaier Jaap Verhoog met een collega de voorbereidende werkzaamheden: het inspannen van de strengen op een verrijdbare kar (de lopende bok) voor het dichtleggen van de tros, terwijl aan de andere kant Averien (Knol, Touwmuseum) Erik (Van Broekhuizen, Touwfabriek) en Klaudia (van de kabelaring) de benodigde trekkracht leverden om het touw onder de verlangde spanning te houden. Daarom hingen de twee eerstgenoemden in een soort tuigjes.

Kabelaring

Aan de ene zijde van de lijnbaan worden de garens allemaal aan de ene haak, de lammeroen, van de lopende bok vastgemaakt. Deze lopende bok is een karretje met een over de grond slepend uiteinde waarop gewichten kunnen worden gezet, om zodoende de kracht waarmee de garens in elkaar worden gedraaid te regelen. Ook bevindt zich aan dit uiteinde van de lijnbaan de klos: een taps toelopend en voor ieder groepje garens ingekerfd stuk hout dat hier de garens uit elkaar moet houden. Aan de andere zijde van de uiteindes van de lijnbaan worden de garens in groepjes aan de haken van een wiel of slagmechanisme (slinger) bevestigd, aan iedere haak een groepje garens. En zo kwam ook dit keer de laatste kabelaring (decoratieve stootrand om boten) tot stand, niet meer gemaakt van hennep, maar van synthetisch polypropyleen.

Rijksmonument

Van der Lee heeft op een gegeven moment de touwfabricage verplaatst naar een nieuwgebouwde hal. Daardoor raakten de negentiende-eeuwse fabrieksgebouwen in onbruik. Om de herinnering aan de vroegere touwindustrie levend te houden, zijn er op deze plek vanaf 2015 uiteenlopende typen woningen gerealiseerd. Dit heeft geleid tot een industrieel ogende nieuwbouwwijk. Enkele panden, zoals het ketelhuis en de schoorsteen, hebben een centrale plaats in deze wijk gekregen. De lijnbaan is een Rijksmonument en dient dus behouden te blijven. Voorin de lijnbaan maken Klaudia en Alvin kabelaringen en leguanen (op een kabelaring gebreide verdikking) en zij willen dit graag met een eigen bedrijfje blijven voortzetten Als dit gaat lukken, blijft Oudewater toch nog in het bezit van een beetje touwindustrie.

Aad Kuiper